Asimilimi

Asimilimi

Vendimi i fundit i Kuvendit Komunal të Prizrenit, për ta larguar LOGON e saj, në të cilën gjendej, LIDHJA E PRIZRENIT,  flet çartë për krizën e thellë në të cilën është katandisur Kosova. Përveç tjerash, ky vendim i pajustifikueshëm, shpreh qartësisht  gjendjen e mjerë në të cilën ndodhet vendi dhe populli i saj shumicë (shqiptarët).

Arsimimi i popullatës, në vitet e demokracisë

Arsimimi i popullatës, në vitet e demokracisë

Arsimimi i popullatës, në vitet e demokracisë, ka rritur gamën e problemeve për shoqërinë shqiptare. Krahas nivelit të frekuentimit, probleme të shumta kanë dalë në lidhje me cilësinë e mësimdhënies, të teksteve shkollore, kërkesës së dobët ndaj nxënësve, sidomos në shkollat private, por, mbi të gjitha, shqetësim ka qenë mosvazhdimi i shkollës nga një numër i madh fëmijësh, të cilët nuk e fillojnë fare atë, ose e ndërpresin në faza të ndryshme të saj, pa përmendur rastet e frekuentimit të pjesshëm të saj.

A ishin ilirët një popull i kulturuar?

A ishin ilirët një popull i kulturuar? 

  Në kështjellën ilire të Klosit në Mallakastër, ku identifikohet qyteti ilir Nikaja, është gjetur një mbishkrim i shek. III p.Kr. i cili përmend, krahas nëpunësve kryesorë të qytetit, edhe gimnasiarhun me emrin Kratil Mahata, të ngarkuar me arsimin dhe përgatitjen fiziko-ushtarake të rinisë. Si për të provuar më shumë këtë fakt, u gjet në qytetin

KULTURA E KOMANIT ,DESHMI E VAZHDIMESISE ILIRO-SHQIPTARE

TEMA : KULTURA E KOMANIT ,DESHMI E VAZHDIMESISE ILIRO-SHQIPTARE

Detyrë Presioni që ushtruan popullsitë sllave gjatë shek. VII-X nuk mundi to ndryshonte karakterin etnik të shqiptareve. Ate nuk mundi ta ndryshonte as presioni bizantin që ushtrohej me anën e administratës, kishës dhe kulturës. Tiparet kulturale-etnike të shqiptarëve në shek.

Ahmet Zogu dhe qeverisja e tij

Ahmet Zogu dhe qeverisja e tij
 Periudha e Zogut njihet si një nga periudhat më interesante të jetës politike të vendit tone. Interesant duke u nisur nga vetë figura e Zogut sepse atij i përkasin ca merita sa i përket konsolidimit apo formimit të një qeverie me disa parime, ligje etj. Por për tu diskutuar kjo figurë dhe për disa akte të pahijshme që nuk i shërbenin popullit dhe vendit tonë siç ishte pazari me serbinë për çështjen e Shën Naumit dhe Vermoshit. Pra njga njëra anë Zogu i shërbeu në të mirë vendit tonë e nga ana tjetër mund të cilësohet tradhëta.

14 pikat e Uilsonit dhe paqja e brishte ne bote

NA NDIQNI - SHPERNAJE NE PROFIL

Tema : 14 pikat e Uilsonit dhe paqja e brishte ne bote

14 pikat e Udro Uilson

  Besëlidhjet e hapura të paqes, të cilat u shfaqënhaptazi,nuk do të kenë kuptime ndërkombëtareprivate të çfarëdo lloji, por diplomacia do tëvazhdojë gjithmonë sinqerisht dhe në pamjepublike.

. Liria absolute e lundrimit mbi dete, jashtë ujëraveterritoriale, ashtu si në paqe dhe në luftë, përveçkur detet mund të jenë të mbyllura në tërësi ose nëpjesë nga veprimi ndërkombëtar për zbatimin emarrëveshjeve ndërkombëtare. lexo me shume.....

.Heqjen, aq sa është e mundur, të të gjithabarrierave ekonomike dhe krijimin e barazisë sëkushteve të tregtisë midis të gjithakombeve, miratimi për paqen dhe mirëmbajtja e saj.

 Garanci adekuate e dhënë dhe e marrë qëarmatimet kombëtare do të reduktohen deri nëpikën më të ulët në përputhje me sigurinë ebrendshme.

Një mendje e lirë e hapur, dhe absolutisht epaanshme përshtatja e të gjitha pretendimevekoloniale, duke u bazuar mbi një respektim të rreptëtë parimit që në përcaktimin e të gjitha pyetjeve tëtilla të sovranitetit interesat e popullsive tëinteresuara duhet të kenë peshë të barabartë mepretendimet barabarta të qeverisë titulli të cilëveështë për të qenë të përcaktuar.

. Evakuimin e të gjithë territorit rus dhe një zgjidhee tillë e të gjitha pyetjeve që ndikojnë Rusinë si dotë sigurojë bashkëpunimin më të mirë dhe liri tëkombeve të tjera të botës në marrjen e njëmundësie të papenguar dhe të pashqetësuar përpërcaktimin e zhvillimit të pavarur vetë politikës sësaj dhe ti sigurojë asaj një mirëseardhje të sinqertënë shoqërinë e kombeve të lira në institucionet ezgjedhjes së saj, dhe, më shumë se një ndihmë tëmirëpritur, edhe i çdo lloji që ajo mund të ketënevojë dhe mund të ketë dëshirë. Trajtimi iakorduar I Rusisë nga vendet e saj motra në muajtqë do të vijnë do të jetë testi acid i vullnetit të tyre tëmirë, të kuptuarit e tyre të nevojave të saj dallohensi nga interesat e tyre, dhe nga simpatitë e tyreinteligjente dhe bujare.

Belgjikë, gjithë bota do të bien dakord, duhet tëevakuohen dhe të restaurojnë, pa ndonjë përpjekjepër të kufizuar sovranitetin që ajo gëzon tëpërbashkët me të gjitha kombet e tjera të lira. Asnjë akt tjetër i vetëm nuk do të shërbejë si kjo që do tëshërbejë për të rikthyer besimin në mesin ekombeve në ligj të cilat ata vetë kanë vendosur dhepërcaktuar për qeverinë e marrëdhënies së tyreme njëri-tjetrin. Pa këtë veprim shërimi e gjithëstruktua dhe vlefshmëria e të drejtësndërkombëtare është dëmtuar përgjithmonë.

 Gjithë territori francez duhet të lirohet, pjesa epushtuar të restaurohet dhe e gjithë e keqja e cila iushkaktua Francës nga Prusia në vitin 1871 në çështjene Alsas-Lorena, e cila ka pzgjidhur paqen e botës përgati pesëdhjetë vjet, duhet të rregullohet, në mënyrë qëpaqja mund të jetë bërë një herë e më shumë e sigurtënë interes të të gjithëve.

Një ripërshtatje e kufijve të Italisë duhet të kryhet nëmënyrë të qartë përgjatë vijave të njohura të kombësisë.

 Popujt e Austro-Hungarisë, të cilin vend në mesin ekombeve që ne dëshirojmë të shohim të ruajtur dhe tësiguruar, duhet tu jepet mundësia e lirë për zhvillimautonom.

 Rumania, Serbia dhe Mali i Zi duhet të evakuohen;t’u rikthehen territoret e pushtuara; Serbisë t’I jepet njëqasje e lirë dhe e sigurt në det, dhe marrëdhëniet eshteteve të Ballkanit me njëri-tjetrin të përcaktohen ngaavokatët miqësore përgjatë linjave të përcaktuarahistorikisht të besnikërisë dhe kombësisë; dhe garancitëndërkombëtare të pavarësisë politike dhe ekonomikedhe integriteti territorial i disa shteteve të Ballkanit duhettë hyjë në to.

 Pjesës aktuale turke të Perandorisë Osmane duhett’I sigurohet një sovranitet i sigurtë, por kombësitë etjera që tani janë nën sundimin turk duhet t’u sigurohetnjë siguri epadyshimtë e jetës dhe një mundësiabsolutisht të patrazuar të zhvillimit autonom, dheDardanelet duhet të jenë përherë të hapura si njëpasazh i lirë I anijeve dhe tregtisë të të gjitha kombevenën garanci ndërkombëtare.

 Një shtet i pavarur polak duhet të ngrihet i cili duhettë përfshjë territoret e banuara nga popullsi padiskutimpolake, të cilës duhet t’I sigurohet një qasje e lirë dhe esigurt në det, dhe pavarësia politike dhe ekonomikeduhet t’I garantohet nga Konventa Ndërkombëtare.

Një shoqatë e përgjithshme e Kombeve duhet tëformohet në bazë të konventave specifike për tëmundësuar garanci reciproke të pavarësisë politikedhe integritetit territorial si të shteteve të mëdha edhetë voglave njësoj.

PËRMBLEDHJE E PIKAVE

 1. Mbështetja në diplomacinë e hapur në vend të marrëveshjeve tëfshehta.

 2. Liria e deteve.

 3. Tregtia e lirë.

 4. Çarmatimi.

 5. Vendimi i pretendimeve koloniale me respekt për sovranitetin e popujvekoloniale.

 6. Asistencë për Rusinë

 7. Respekt për integritetin e Belgjikës.

 8. Restaurimi i territoreve franceze.

 9. Përshtatja e kufirit të Italisë në bazë të përkatësisë etnike.

 10. Autonomia për popujt e Austro-Hungarisë.

 11. Garanci për pavarësinë e shteteve të ndryshme ballkanike.

12. Vetëvendosja për popujt e Perandorisë Osmane dhe kalimi I lirënëpërmjet Dardaneleve.

 13. Pavarësia për Poloninë.

 14. Formimi i një Lidhjes së Kombeve për të garantuar pavarësinë për tëgjitha vendet, të mëdha dhe të vogla.

NA NDIQNI - SHPERNAJE NE PROFIL

Tweet Follow @DIONISXHANI

E ardhmja e Shqiperise eshte ne BE

E ardhmja e Shqiperise eshte ne BE

Bashkimi Europian është një organizatë që është krijuar për bashkimin e vendeve të lira me qëllim që t’u jepeshin fund luftërave,të cilat kishin përçarë kontinentin e vjetër për shekuj me rradhë,dhe të garantonte një jetë të qetë dhe cilësore për qytetarët e saj.Kjo ende është ideja themelore e Bashkimit Europian,ide e cila vjen duke u zhvilluar dhe duke u përhapur.Kjo organizatë e krijuar në vitet ’50,ka sjellë përfitime të mëdha për anëtarët e saj dhe u ka ofruar atyre paqen dhe stabilitetin politik dhe

ekonomik,për të cilat çdo vend ka nevojë.Për 60 vjet,ky bashkim ka ardhur duke u zgjeruar dhe duke përqafuar në gjirin e tij shtete të ndryshme të kontinentit,që kanë plotësuar kriteret për të qenë pjesë e familjes së madhe europiane.Nuk ka rëndësi sa të ndryshme këto shtete janë nga njëra tjetra,sepse motoja e BE-se është Të bashkuar në diversitet Pjesë e kësaj fuqie të madhe që organizon dhe rregullon shoqërinë europiane,kërkon të bëhet edhe vendi ynë,I cili në vitin 2009 ka nënshkruar marrëveshjen e Stabilizim-Asocimit,e cila mbështetet në detyrimet dhe të drejtat reciproke ndërmjet dy palëve,veprimet e përbashketa dhe procedurat specifike.Konkretisht kjo marrëveshje ka për synim : forcimin e demokracisë së vendit;stabilitetin politik,ekonomik dhe institucional;rregullimin e legjislacionit;sigurimin e zhvillimit ekonomik në një treg funksional.Kjo marrëveshje është vetëm fillimi I asaj që do të jetë rrugëtimi I Shqipërisë në BE. Ky rrugëtim ka të bëjë me plotësimin jo vetëm të kriterit politik (stabilitetit të institucioneve që garantojnë demokracinë, sundimin e ligjit, të drejtat e njeriut, si dhe respektimin dhe mbrojtjen e minoriteteve) por edhe plotësimin e kriterit ekonomik – ekzistencën e një ekonomie tregu funksionale dhe aftësinë për të ndërvepruar me presionet dhe forcat e tregut brendapërbrenda BE-së. Të bëhesh anëtar I BE-së është një procedurë komplekse e cila nuk realizohet brenda natës. Çdo vend që plotëson kushtet,mund të aplikojë.Këto kushte janë të njohura si ‘Kriteret e Kopenhagenit’ dhe përfshijnë ekonominë e tregut të lirë,një demokraci të qëndrueshme,sundimin e ligjit dhe pranimin e legjislacionit të Bashkimit Europian. Të gjitha shtetet anëtare të Bashkimit Europian funksionojnë mbi bazën e demokracive liberale, në të cilat shteti i së drejtës është i konsoliduar, ligji është i barabartë për të gjithë dhe të drejtat e njeriut janë të shenjta.Shqipëria duhet të ketë shkallën e inflacionit të ulët,GDP-në të konsiderueshme dhe borxh të ulët publik,në mënyrë që kandidatura e saj të konsiderohet nga organet më të larta politike të BE-së.Bashkimi Europian ngulmon që vendi ynë të bëjë një integrim të plotë e jo të pjesshem,si në rastin e Rumanisë,sepse kjo do të sillte dëme si për vetë shtetin ashtu edhe për BE-në. Fatkeqësisht,Shqipëria është larg përmbushjes së kritereve për t’u futur në BE.Nryshimi që duhet të fillojë nga vetë shoqëria,nuk po vjen ende në formën e duhur.Duke folur në kuadrin social,në shoqërinë tonë e drejta e njeriut nuk është konsoliduar ende.Mjafton të përmendim këtu dhunën në familje(sidomos dhunën e grave),dukurinë e seksizmit dhe të nënvlerësimit të femrave.Në një kohe ku në vendet europiane pjesëmarrja e grave është e madhe dhe roli I tyre është I rëndësishëm,në shoqërinë tonë nuk njihet ende roli themelor I gruas në konsolidimin e shoqërisë.Problem tjeter madhor I shoqërisë është edukimi I brezit të ri I cili mendohet të jetë brezi që do e shohë Shqipërinë në BE.Ky brez nuk mësohet me vlerat morale dhe vlerat e punës ashtu siç mësohen në shoqërinë europiane,dhe si pasojë shteti ka një përqindje shumë të lartë të qytetarëve të pakulturuar dhe pa ndjenjën e qytetarit, që mendon se një nga detyrat e tij është të japë kontributin individual për shtetin.Këta individë që do e shohin vendin në BE,duhet të edukohen me vlerat e larta europiane dhe të tregojne se në Shqipëri po rritet një brez I shëndetshëm. Integrimi ekonomik I Shqipërisë është hapi tjetër I rëndësishëm,një hap I cili përfaqëson tejkalimin e të gjitha problemeve që ekonomia shqiptare ka.Së pari,duhet thënë se hapja e vendeve të reja të punës është një sfidë,në një kohë kur oferta e krahut të punes rritet me shpejtësi dhe kërkesa e aktivitetit ekonomik është më e ulët për krah pune.Niveli i tregut informal është mjaft I lartë.Pjesa më e madhe e popullsisë së thjeshtë,punon në të zezë.Infrastruktura në sektorë të ndryshëm lë për të dëshiruar.Prsh. nëse marrim bujqësinë,shumë fermerë nuk arrijnë të dërgojnë prodhimet e tyre në qytet për shkak të mungesës së transportit dhe infrastrukturës së keqe.Kjo sjell pasoja për shtetin,sepse importi është më I madh se eksporti.Një tregues tjetër problematik është edhe inflacioni I lartë,ku rritja e vazhdueshme e çmimeve vazhdon të jetë e madhe. Por këto probleme nuk do të thonë se shanset e Shqipërisë për të hyrë në BE janë të pakta.Mjafton të përmendim këtu anëtarësimin tonë në NATO,apo liberalizimin e vizave në zonën ‘Schengen’.Vendi ynë ka bërë një rrugë të madhe brenda 20 vjetëve dhe me bashkëpunimin e organeve të larta europiane,do të arrijë të bëjë reforma në sektorët më problematikë.Integrimi në BE do t’I sillte shumë përparësi vendit tonë.Të jesh pjesë e BE-se do të thotë të kesh aksesin në një treg më të gjerë dhe më konkurrues,të zhvillosh një edukim dhe arsimim europian,të jesh pjesë e një kulture të përbashkët që ka për qëllim të edukojë individë me frymën e punës dhe të vlerave të vërteta.Në planin personal për Shqipërinë është e rëndësishme marrja e statusit dhe si pasojë integrimi,sepse kjo do bënte që ajo të vihej në shënjestrën e investitorëve të huaj dhe do të sillte mjaft përfitime për të.Gjithashtu intregrimi në BE do t’I jepte një shtysë arsimit,sepse studentët do të shkonin të studionin dhe të fitonin eksperiencë në vende të ndryshme europiane. Shqipëria do të sillte mjaft ndihmesë në çështjet sociale nëse do të ishte pjesë e familjes europiane.Në shoqërinë shqiptare nuk ekzistojnë fenomene si racizmi apo jotoleranca fetare.Përkundrazi,në shoqërinë tonë solidariteti dhe sakrifica janë vlera që kanë arritur të mbijetojnë.Gjithashtu Shqipëria ka një politikë të jashtme të mirëzhvilluar dhe një marrëdhënie të mirë me shtetet europiane.Një shoqëri e tillë(edhe pse me të meta të tjera),I nevojitet Bashkimit Europian,në një kohë ku konfliktet mes shteteve më të mëdha ndizen herë pas here. Në përfundim të kësaj duhet të them se jam optimiste se një ditë vendi ynë do të arrijë të integrohet në BE,jo vetëm sepse e dua vendin tim dhe besoj te ai,por edhe sepse i shoh zhvillimet që ndodhin ditë pas dite.Por nuk duhet të angazhohet vetëm shteti në këtë drejtim.Ndryshimi duhet të fillojë nga vetë qytetarët.Në këtë mënyrë,rrugëtimi ynë do të përfundojë me sukses në organizatën që në vitin 2012 mori çmimin Nobel për paqen për kontribuimin e saj gjatë 6 dekadave në arritjen e paqes dhe të demokracisë dhe të të drejtave të njeriut në Europë.

SI U ZBULUA DHE PSE GJENDET MES MË TË MËDHENJVE HISTORIA E SKULPTURËS MË TË HERSHME TË SKËNDERBEUT

Historia e skulpturës më të hershme të Skënderbeut 

 SI U ZBULUA DHE PSE GJENDET MES MË TË MËDHENJVEHISTORIA E SKULPTURËS MË TË HERSHME TË SKËNDERBEUT 

 Për të mbetet një zbulim i rrallë. Portreti i Skënderbeut, mbase më origjinali, ai që mund të jetë më pranë imazhit real që ka pasur Gjergj Kastrioti,

gjendet mes nëntë skulpturave të personazheve më të mëdha të botës, Kristofor Kolombit, Aleksandrit të Madh, Çezarit…, pranë një kështjelle mesjetare në Pulja. Studiuesi Moikom Zeqo është përballur rastësisht me këtë skulpturë, e cila daton rreth vitit 1525. Një bust ku detajet rrëfejnë shumë, kjo skulpturë mund të jetë e një rëndësie të veçantë. Jo vetëm pse daton më herët nga të gjitha skulpturat që janë bërë për Skënderbeun, as për detajet e portretit, por për pozicionin që i është dhënë nga fisnikët e familjes Coroliano. Ata e kanë renditur Gjergj Kastrioti Skënderbeun mes figurave më të famshme, me të cilat krenoheshin e nderoheshin. Në secilën nga nëntë dritaret e pallatit të tyre që shërbente si rezidencë kishin vendosur skulpturën e një personaliteti të madh. Skënderbeu ka në krah Kristofor Kolombin, e më tej vijojnë portrete të Çezarit, të Aleksandrit të Madh etj. Për këtë zbulim, që Zeqo ngulmon ta quajë rastësor, dhe historinë e kësaj skulpture të hershme, ai tregon detaje që janë zbuluar pikërisht nga një libër i botuar në vitin 2000.

 KJO SKULPTURË E RRALLLË E SKËNDËRBEUT, ËSHTË ZBULUAR RASTËSISHT NGA NJË LIBËR. 

ÇFARË ËSHTË KY LIBËR?

 Ky libër është shkruar nga Orlando D´Osro dhe titulli i librit ishte “Coroliano de Otranto”. Libri është botuar në Leçe, në vitin 2000. Është një libër me format të madh dhe me shumë ilustrime që synon të bëjë historinë e antikitetit të vonë dhe të mesjetës, të të gjthë zonës së Otrantos, dhe kryesisht të zonës së Pulias, Barit e të gjithë Italisë së Jugut. Libri ka një numër të madh dokumentesh ku përmenden shpesh shqiptarët, sepse dihet se në Italinë e Jugut ka pasur emigracion shqiptar që nga shekulli XII. Por ajo që më tërhoqi vëmendjen ishte në faqen 256, ku flitej për qytezën Tran, e cila është afër Pulias. Në qytezën Tran ekziston një kështjetë mesjetare që ka qenë rezidencë e familjes Coroliano, një familje e njohur fisnikësh. Pranë kështjellës është modifikuar një pallat dukal, i cili ka nëntë dritare. Në secilën dritare, në pjesën e sipërme ka një konsul dhe mbi këtë konsul është vendosur nga një portret në bust i figurave të mëdha të historisë. Dhe mes këtyre figurave ishte portreti i Skënderbeut, apo jo? Ky varg portretesh niste në fakt me figurën e Timurlengut, i cili krijoi perandorinë e madhe mongole në shekullin e 13-të. Pastaj vjen figura e Gjegj Kastrioti Skëndërbeut, e pas tij figura të tjera të mëdha të historisë, kryesisht gjeneralë. Në shënimet që jep libri thuhet se ndërtimi i pallatt dukal afër kështjellës është bërë në vitin 1525, pra fillimi i shekullit XVI. 

 SI PARAQITET SKËNDERBEU NË KËTË SKULPTURË? 

 Gjergj Kastrioti Skënderbeu paraqitet në bust. Është në një altoreliev të thellë. Paraqitet me pamje në profil, në anën e djathtë. Mjekrën e ka të gjatë, mustaqet e spikatura, hunda e tij karakteristike, dhe mbi kokë, ka një kapelele venedikase të tipit “karamanjolë”. Rreth e përqark këtij busti është një kurorë me dafina që jep idenë e lavdisë. Ndërsa nën bust është shënuar emri Scandar beg. Ju përmendni faktin se kjo është skulptura që i afrohet më shumë pamjes reale që ka pasur Skënderbeu. Pse? Po të shihet me kujdes ikonografia e kësaj figure është afër portretit autentik që lidhet me një gravurë, e cila ka afqërsisht të njëjtat tipare. Gravura për të cilën flas është botuar në librin e Marlin Barletit në vitin 1508 - 1510 në Romë. Deri më sot studiuesit mendojnë se portreti në gravurë i botuar në librin e Barletit është më autentiku. Aq më tepër që libri i është kushtuar nipit të Skënderbeut, që quhet Don Ferante Kastrioti, (Gjergj Ferante), të cilit Barleti ia kushton këtë libër. Ai ka pasur mundësi të bëjë konsultime të portretit me sytë e tij, sepse është pjesë e familjes. Për ikonografinë e Skënderbeut është folur shumë. Ka shumë portrete në vaj, kryesisht gravura, gravura në bronx, në dru. Janë të famshme portretet e Skënderbeut që kanë bërë sidomos piktorët e mëdhenj gjermanë, duke përfshirë edhe Albert Dyrerin. Por në këto portrete vihet re një largim nga tipologjia e ikonografisë së Skënderbeut. Po në të njëjtën hulli ka rënë edhe një portret, që meëndohet se i përket vetë Rembrandit, ose shkollës së tij, ku Skënderbeu jepet si një burrë i fuqishëm dhe me një lloj çallme në kokë. Ndërsa ky portret, i kësaj skulpture mjaft të veçantë e paraqet Skënderbeun me veshjen e tij të kohës, më saktë veshje venedikase. Dhe besoj është portreti më i vjetër në botë si skulpturë, i Skënderbeut. Si mendoni, pse është renditur portreti i Skënderbeut krahas figurave të tilla të mëdha në historinë botërore, si Kristofor Kolombi, Çezari, apo Aleksandri i Madh? Fakti që në këtë koleksion të nëntë njerëzve të shquar të njerëzimit, krahas Kristofor Kolombit që ka zbuluar Amerikën, dhe që është një emër shumë i madh në zbulimet gjeografike, vendoset edhe emri i Skënderbeut, është një fakt shumë kuptimplotë. Kemi të bëjmë me një muze në natyrë, ku dekorohen, ku tregohet nderim për figurta më të mëdha të historisë nga familja Coroliano. Në këtë libër shkruhet jetëshkrimi i Skënderbeut dhe thuhet se gjatë ekspeditës së tij në vitin 1456, kur Skënderbeu erdhi me një trupë kalorësish shqiptarë për të ndihmuar Ferdinandin e Napolit në luftë me një princ që donte t’i merrte mbretërinë (princi Johan Anzhu), ai la përshtypje të jashtëzakonshme. Këto përshtypje ishin në të gjithë Italinë e Jugut dhe ishin të atyre përmasave sa ata e kanë ndjerë të domosdoshme ta nderonin Skënderbeun me një skulpturë të tillë. Sepse Skënderbeu duke luftuar për 25 vjet me radhë kundër turqve, mbrojti me shpatën e tij penelin e Leonardo da Vinçit, kulturën italiane. Po ashtu, edhe në betejën e Otrantos ai dha një kontribut të madh. Pra, ka një logjikë të brendshme pse është ngritur busti i Skënderbeut mes atyre figurave të mëdha. 

 JU E KENI PARË NGA AFËR KËTË SKULPTURË? 

 Jo ende nuk e kam parë. Mendoj se është e domosdoshme të kopjohet kjo vepër dhe një kopje e këtij bussti të vendoset në Muzeun Historik Kombëtar. Unë kam ndër mend të bëj një udhëtim në Pulja dhe ta shoh nga afër. Ndrëkohë, miku im, Niko Xhufka, është nisur sot për në Itali për të bërë fotografi më të plota të kësaj skulpture. A nuk është pak e çuditshme që zbulime të kësaj natyre po ndodhin gjithmonë e më shumë prej rastësisë? Është e habitshme neglizhenca në raste të tilla. Si ka mundësi që nuk kemi asnjëherë njoftime nga Akademia e Shkencave, që të shkojmë e të hulumtojmë në vendet ku ka qenë emigracioni shqiptar, dhe luftëtarët shqiptarë. Si ka mundësi që ne nuk shkojmë në Napoli për të gërmuar në arkivat e këtij qyteti, që kanë mjaft të dhëna për Skënderbeun, apo për familjen e djalit të tij, Gjonit, dhe pasardhësve… Unë u bëj apel të gjitha instancave kërkimore, që mos t’i mbeten rastësisë këto zbulime, por të bëhen në mënyrë institucionale. Mes Busteve Të Personaliteteve Timurleng – krijuesi i perandorisë mongole Gjergj Kastrioti Skënderbeu Kristofor Kolombi – zbuluesi i Amerikës Kan Magrande - gjendet dhe në vargjet e Aligierit Hanibali Çezari Aleksandri i Madh 

 REZULTON STATUJA MË E HERSHME. I TAKON VITIT 1525 ZBULIMI I RASTËSISHËM 

 Ai është gati i bindur se zbulimet mbi gjurmët shqiptare po zhyten gjithmonë e më shumë në rastësi. “Rastësia ka funksionin e saj, me sa duket, në historinë e zbulimeve të veprave të artit që lidhen me shqiptarët”. Kështu thotë studiuesi Moikom Zeqo, ndërsa nis të rrëfejë edhe fillin e këtij zbulimi të fundit. “Megjithëse kemi një emigracion të madh në Itali të shqiptarëve, pak kemi pasur zbulime të veprave të artit që lidhen me shqiptarët nga djemtë dhe vajzat që janë në Evropë”, thotë Zeqo, ndërsa shprehet se skulpturën që rezulton të jetë më e hershmja e Skënderbeut e ka zbuluar nga një libër historik. “Para ca ditësh duke shkuar në bar “Çaplin”, ndalon një makinë luksoze, prej së cilës zbret një djalë i ri, i cili quhet Astrit Miho. Ai më ndalon dhe më thotë: Unë kam nëj libër historie, që dua t’jua jap juve. E mora atë libër dhe pashë se ishte më shumë se interesant, për sa i takon lidhjes me Shqipërinë”. Zeqo thotë se libri i Orlando D´Osro me titull “Coroliano de Otranto” kishte mes të tjerash shumë fakte dhe dokumente ku përmenden shpesh shqiptarët, por, mbi të gjitha, interesante për të ishte zbulimi i një fotografie, ku mes të tjerash duket një skulpturë e Skënderbeut krahas figurave të tjera të mëdha, si Kristofor Kolombi etj., në një pallat afër një kështjelle mesjetare në Pulja. Portreti mendohet të jetë më afër imazhit real të heroit nga të gjitha skulpturat e tjera 

 NË GJURMËT E SKULPTURAVE TË PRIJËSIT

 Moikom Zeqo: Këto janë të gjitha statujat e heroit nëpër Evropë Mund ta hasësh portretin e Skënderbeut në mes të Romës, të Parisit, në Bruksel, në Poloni, e gjetkë. Në piktura, apo grafika ai gjendet më dendur, ndërsa në skulptura, njihen pak raste. “Ikonografia e Skënderbeut është shumë e pasur. E, megjithatë, në skulpturë mund të thuhet se është e mangët”. Sipas studiuesit Moikom Zeqo, që nga skulpturat e para e deri më sot, për Skënderbeun kemi pak dëshmi. Ai thotë se skulptura e zbuluar në pallatin e Corolianove është skulptura më e vjetër. “Deri tani dëshmohen disa medalione në bronx, që janë pak më të vona dhe pas tyre kemi disa riprodhime, si altorelievi i Gjergj Kastriot Skënderbeut me figurën e Huniadit në Poloni. Pastaj shumë vonë, në shkullin XX kemi një varg skulpturash të Skënderbeut”. Ndërsa i përmend të gjitha me radhë, Zeqo, ngulmon të veçcojë si skulpturën më të famshme atë të Janaq Paços, e realizuar në Krujë më 1957. Kjo skulpturë ndodhet sot në Muzeun Historik të Krujës. Por një tjetër skulpturë ishte realizuar në Shqipëri, vite më parë, më 1938, nga skulptori i amdh Odhise Paskali. Skulptura u vendos në Kukës, ndërsa portreti i Skënderbeut shihte nga kosova. Pas kësaj skulpture, ai përmend edhe “bustin madhështor dhe shumë artistik të Odhise Oaskalit”, e më tej monumentin në qendër të Tiranës, “Skënderbeu në kalë”, që është një bashkëpunim i Odhise Paskalit dhe Janaq Paços. Ndërsa në sheshet e botës, ai përmend skulpturën që është vendosur në vitin 1968 në sheshin “Albania”, apo një basoreliev në sheshin “Albania” në Paris, po në të njëjtin vit. Po gjysmës së dytë të shek. XX i përket edhe një bust i vendosur në Bruksel, ndërsa skulptura e fundit e heroit është ajo e vendosur në Prishtinë, në vitin 2001, dhe është pikërisht skulptura e Janaq Paços. E ndërsa kthehet tek fillesa që ngacmon gjithë këto raste, Zeqo ngulmon se rëndësia e skulpturës së zbuluar në Pulja, nuk qëndron vetëm tek niveli i lartë artistik i saj dhe as te ndonjë detaj tjetër. I rëndësishëm mbetet fakti se ajo skulpturë është më e hershmja e zbuluar deri më sot. 

 NGJASHMËRI ME GRAVURËN TEK BARLETI

 Ka gjasa që ky portret të jetë portreti më autentik i Skënderbeut. Sipas Zeqos, dilet në këtë përfundim duke e krahasuar me gravurën që është botuar në librin “Historia e Skënmderbeut” të Marin Barletit. Këtë libër Barleti ia ka kushtuar pasardhësit të heroit, nipit të Skëndërbeut, don Ferantes. Zeqo thekson se ky i fundit mund të ishte personazhi që e kishte në mendje figurën më të saktë të Skënderbeut dhe ka qenë i pranishëm në kohën e botimit të gravurës në librin e Barletit. Krahasimet me këtë gravurë çcojnë në përfundimin se kjo skulpturë e sapozbuluar ka ngjashmëri shumë të mëdha, dhe mund të jetë skulptura më afër pamjes reale që ka pasur Skënderbeu. 

 RASTET E DETAJUARA TË SKULPTURAVE TË SKËNDERBEUT

 Skulpturën e parë në Shqipëri për Skënderbeun e ka realizuar Murat Toptani në shek XIX. Është një skulpturë në miniaturë, e vogël, e cila sot ndodhet në Galerinë Kombëtare të Arteve. Në vitin 1938 Odhise Paskali realizoi bustin e Skënderbeut, i cili u përurua po këtë vit në Kukës, Skënderbeu ishte me fytyrë nga Kosova. Në shekullin XX skulptura e parë ku Skënderbeu paraqitet me kalë, u realizua në Krujë në vitin 1957 nga Janaq Paço. Në Tiranë, në vitin 1968, u realizua monumenti i njohur i Skënderbeut nga Janaq Paço dhe Odhise Paskali. Në vitin 1968 në sheshin “Albania” në Romë u vu skulptura e realizuar nga Romanjoli. Një tjetër skulpturë e Skënderbeut (bust) u vu ën Bruksel, po në vitin 1968. Në sheshin “Albania” në Paris, më 1968, u realizua një reliev me figurën e Skënderbeut, në kohën kur kryebashkiak i Parisit ishte Shiraku. Skulptura e Janaq Paços, në vitin 2001 u vendos në sheshin kryesor të Prishtinës.

Skulptura e përdhosur e Skënderbeut, pronari i tokës: U hodh nga një kamion

Statuja e Skënderbeut e përdhosur ku shfaqet me bisht është krjuar nga një skulptor i cili akoma nuk është arrestuar, ndërkohë Policia ka identifikuar pronarin e tokes ku u gjet statuja. Ruhi Valiasi është shtetasi në pronën e të cilit u gjet statuja e deformuar e Heroit Kombëtar, Skënderbe. 

Por ai ka mohuar te kete lidhje me kete gje. Valisi ku u gjet statuja e Skënderbeut sqaron se skulptura u hodh nga një kamion që vinte nga Dogana e Tiranës. “Sapo pashë bustin e deformuar njoftova policinë, ndalova madje njerëzit që ta fotografonin bustin e deformuar. Policia bllokoi bustin, unë dhashë deponim”.

Ndërkaq hetimet e policisë janë shtrirë për gjetjen e skulptorit që ka krijuar statujën e Skënderbeut me bisht.

Fotoja e kësaj statuje e publikuar nga arkitekti Artan Shkreli ka ngjallur shumë zemërim, ndërsa fillimisht u mendua se ishte vjedhur dhe ishte shkatërruar më pas. Satuja e dyshimtë u gjet në anë të rrugës automobilistike në zonën e njohur si ‘Qafë-Kashar’ në Tiranë. Statuja, rreth 3 metra e lartë, është konstatuar mbrëmjen e djeshme, ndërsa policia ka mbërritur në Qafë-Kashar dhe ka nisur punën për zbardhjen e ngjarjes. Statuja i përket figurës së Skënderbeut dhe mendohet të jetë shkulur nga diku e më pas është hedhur në rrugë. Policia nuk ka lejuar mediat të afrohen në vendin e ngjarjes, ndërsa e ka zhvendosur statujën nga rruga. Ekspertë të policisë pritet të zbardhin detaje të tjera rreth ngjarjes, të cilat do të bëhen publike më pas edhe për mediat.

NAPOLEON BONAPARTI

NAPOLEON BONAPARTI 

(Ajaçio, 15 gusht 1769 - Ishulli Shën Elena, 5 maj 1821) në jetën e tij ka qene, politikan, gjeneral brilant lufte, dhe perandor i Francës. Mbaroi shkollën Ushtarake për Fisniket në Paris falë një burse studimi te cilën e përfitoi nga mbreti francez Luigji XVI.

Me përfundimin e shkollës ushtarake merr gradën e kapterrit në artilerinë franceze, me vone me revolucionin francez do te gradohet me gradën gjeneral. Qeverisi Francën nga viti 1799, dhe u emërua Konsull i Pare në nëntor te vitit 1799 deri në maj 1804 me vone behet Perandor Francez me emrin e Napoleone I (Napoléon Ier) nga dhjetori 1804 deri në 14 prill 1814 dhe serisht nga 20 marsi deri në 22 qershor 1815. Në jetën e tij politike ka qene dhe President i Republikës Italiane nga viti 1803 deri në vitin 1805 dhe mbret i Italisë nga 1805 deri në 1814. Fale disa betejave ushtarake dhe aleancave te shumta që ndërmori, Napoleoni pushtoi dhe udhëhoqi gati te gjithin kontinentin Evropian, duke çuar në çdo vend që pushtone idealet e Revolucionit Francez. Arriti te kontrollonte shume mbretëri te Evropës fale familjareve te tij te cilët u emëronin nga Napoleoni për te kontrolluar me mire shtetet e pushtuara (Spanja, Napoli, Westfalia dhe Holanda). Fushata e Rusisë (1812) shënoi fundin e dominimit te tioj në mbare Evropën. Me humbjen në Lipsia nga aleatet evropiane, te cilët ishin formuar për te përballur fuqinë e perandorisë franceze, në tetor te vitit 1813 Napoleoni e la fronin e tij dhe u çua për burgim në ishullin e Elba-s në Itali. Në mars te vitit 1815, ia del mbanë te arratiset nga ishulli prej se cilës ishte i burgosur dhe mbrrine afër Antibes me pas mbërrin në Paris, historianet do ta përshkrojnë këtë mbërritje te Napoleonit me thënien "mbërriti pa shtëne asnjë plumb", në te marr në dor pushtetin për një periudhe relativisht te shkurtër, e cila kujtohet me emrin "Njëqind Ditët", do te mposhtet në atë që quhet beteja e Waterloos me 18 gusht 1815. Vitet e fundit te jetës se tij i kaloi i burgosur në ishullin e Shent'Elenes në mbikëqyrjen e Anglez-ve. Mbas humbjes në Waterloo, Kongresi i Vjenës solli në te gjithë Evropën mbretërit te cilët ishin larguar fale Napoleonit.
FILLIMET DHE JETA USHTARAKE
Ishte sovrani i pare nga dinastia e familjes Bonapart. U martua me Joséphine de Beauharnais në vitin 1796, dhe në martese te dyte u lidh me dukeshën Maria Luisa d'Asburgo-Lorena me 11 shkurt 1810, nga kjo lishe martesore do t'i lindi fëmija i vetëm i biri, Napoleone Luigji i emëruar Mbreti i Romes (1822-1832). Figura e tij ishte një frymëzim për te gjithë si për artistet, muzikantet, politikanet dhe historianet nga 1800' deri në ditët e sotme. Napoleone Buonaparte linde në Ajaccio në Korsikë një vit me vone nga stipulimi i Traktatit te Versailles (maj 1768), fale këtij traktati Republika e Genoves i lente Francezet te hynin në Korsika, e cila u pushtua nga ushtria e mbretit Luigji XV, kur mbaruan dyluftimet me banoret e vendit ishulli u be pjesë e pasurisë personale e mbretit. Familja Buonaparte i përkiste borgjezisë te vogël dhe kishte origjine nga fisniket e Toskanes. Babai i Napoleonit, Carlo Maria Buonaparte, (Napoleoni e ndryshoi mbiemrin e nga Buonaparte në "Bonaparte" mbas vdekjes se babait, dhe parapak dite për tu nisur në Itali), ishte avokat i cili i laureua në Universitetin e Pisa-s bere shume kërkime për te vërtetuar dhe për te mare patentën nobiliare nga te afërmit e largët Toskane, kjo patente nobiliate do ti jepte një prestigj te larte në atdhe, fale kësaj patente mundi te çonte te dy fëmijët e tij për tu shkolluar në France. Carlo Maria Bonaparte vdiq në moshe te re nga një kancer në stomak me 24 shkurt 1785, në Montpellier. Nga gruaja e tij Letizia Ramolino pati 13 fëmije, vetëm 8 mbijetuan, vëllezërit Giuseppe, Luiciano, Luigi ; motrat Elisa, Paolina, dhe Carolina edhe Napoleoni. Fale patentës nobiliare që mori në Toskane, Carlo mundi tu regjistrone në Librin e Fisnikeve te Korsikës, i cili ishte themeluar nga Francezet për te mbajtur në vëzhgim ishullin, dhe fale kësaj patente Napolenoni në moshën 9-vjeçare mundi te hynte me 23 prill 1779 në shkollën Mbretërore Brienne-le-Château, në veri te Francës, aty ndenji deri me 17 tetor 1784 o pipas disa historianeve deri me 30 tetor 1779. Për te përmisuar gjuhen franceze dhe për tu përgatitur për shkolle frekuentoi 4-muj kolegjin e Autun. Fillimisht Napoleoni nuk e konsideronte veten e vet Francës dhe u ndjente në situat te sikletshme me bashkëmoshataret e tij te cilët ishin fisnik francez te cilët e tallnin Napoleonin shpesh here për faje te theksit te tij dhe për prejardhjen italiane (akuzat që ishte i huaj do ta ndjeknin gjate gjithë jetës). Pa shoke dhe jo i konsideruar nga fëmijët e tjerë, dhe për faktin se Napoleoni ishte një fëmije i dobët fizikisht, ai i dedikoi kohet e tij te lira në studim duke shkëlqyar në Matematik. Në 22 tetor 1784 Luigji XVI i dha mundësinë te hynte si student në École Militaire (Shkolla Ushtarake) në Paris, e cila ishte themeluar nga Luigji XV. Në vitin 1785 tentoi te hynte në Marine dhe u be gate për te ndermare karrierën e marinarit, por provimi i tij për te marr pjesë në ne marine u anulua dhe kështu kaloi në artileri. Në moshën 16-vjeçare mori gradën e nënkapterrit dhe u çua në Valence (Drôme), në jug-lindje te Francës. Me shpërthimin e revolucionit në 1789, Napoleoni, 20-vjeçar arriti te merrte një licence fale te secilës mund tu largonte në ishullin e Korsikës. Në Korsikë vendosi te merrte pjesë me lëvizjen revolucionare te ishullit duke marre gradën e kapterr-kolonelit te Gardës Kombëtare. Në vitin 1792 refuzoi tu kthente në France për ti shërbyer Armatës Franceze, ky vendim rrezikoi që ta përndjeknin për tradhti. Fale familjareve te cilët e binden tu kthente në France, Napoleoni shkoi në Paris dhe u prezantua përpara Ministrit te Luftës për te dhëne llogari mbi vonesën e kthimit, këtu shfaqi një te folur aq brilante dhe te prekryer sa që ministri e tërhoqi ndëshkimin ndaj tij dhe e gradoi si Kapiten. Ndërkohe në Korsikë po u përhapte lufta civile e cila shpërthehu në 1793. Në vitin 1792 sjelljet jo korrekte dhe mënyra se si trajtoheshin Korsiket nga ana e Franceze-ve e shtyu-u Napoleonin te mbështeste lëvizjen për pavarësinë e Korsikës, por heroi nacional i Korsikës Pasquale Paoli (që ishte kthyer në Korsikë nga mërgimi i tij i detyruar nga mbretërit Franceze) mblodhi edhe një here ushtrinë Korsikë për pavarësinë e ishullit, por kësaj radhe familja Buonaparte ndryshe si me pare nuk e mbështeti, dhe kështu Napoleoni i cili u gjykua si tradhtar u detyrua bashke me familjen e tij t'iu drejtonte Francës. Nga ai moment Napoleoni mbështeti me gjithë vullnetin e tij revolucionin francez, në ketë mënyre ai mundi ti ngjiste shkallet e ushtrisë me shpejt seç duhej. Në dhjetorin e 1793, si kolonel i artilerisë, liroi portin e Tolone nga mbështetësit e mbretit dhe nga Anglezet ; kjo beteje e cila ishte suksesi i tij i pare në ushtri i dha gradën e gjeneralit te brigadave dhe njohjen e me Paul Barras, i cili do te behej politikan i fuqishëm në France, fale kësaj miqësie ai do te ngjiste shkallet e pushtetit francez. Miqësia e tij me Augustin Robespierre, vëllai i Maximilien, do ta çonte në fatkeqësi nga ana ushtarake. Por me 5 tetor 1795 shoku i tij Barras e emëroi, me habitjen e te gjithëve, komandant i sheshit te Parisit, me detyrën për te mbrojtur Mbledhjen Kombëtare nga kërcënimi i mbështetësve te mbretit. Me ndihmën e Gioacchino Murat në komandën e kalorësisë, Napoleoni në mënyre barbare dhe strategjike përmbysi popullsinë e revoltuar e cila donte te shkaktonte një grusht shteti te ri. Me suksesin e kësaj operacioni vjen edhe emërimi, fale shokut Barras, si gjeneral i ushtrisë te mbrendshme.
FUSHATA NË ITALI
Napoleoni duke kaluar Alpet Italiane, pikture e Jacques-Louis David Me 9 mars 1796 Napoleoni martoi Joséphine Tascher de La Pagerie, vejushe Beauharnais, grua e cila ishte martuar me një ushtarak te dënuar me prerjen e kokës mbas revoluciont Francez. Vetëm dy dite mbas martesës u nis në kokën e një ushtrie e formuar prej 38.000 ushtaresh te cilët ishin te armatosur në mënyre te dobët. Kjo fushate ushtarake, i cili në planet e Drejtorisë Franceze, do te ishte veçese një fushate strategjike sepse kishin planifikuar ta sulmonin Austrinë duke përshkruar lumin Rhein. Kjo ishte fushata e Italisë e drejtuar nga gjeneral Napoleoni i cili u përballe me ushtrinë austriake në sfavor numerik dhe logjistike, por këto fakte nuk e frikësuan Napoleonin i cili arriti te korrte një fitore te madhe ndaj austriakeve. Ky sukses ushtarak nga ana e Napoleonit frymëzoi shume artistet e kohës në mbare Evropën te cilët i kushtuan vepra te ndryshme, një nga me te famshmet ishte sinfonia n.3 i Ludwig Van Beethoven me titullin "Eroika". Betejat midis austriakeve dhe piemonteseve ishin te shumta, por beteja historike ishe ajo që u zhvillua me 19 prill 1796 e quajtur "Beteja e San Giacomo" dhe "Marrja e Shën Mikelit". Me paqen e Cherasco e stipuluar nga Napoleoni dhe Vittorio Amedeo III i Savoia-s pati humbje te madhe për mbretërinë Savoiane te cilët humben territore te rëndësishme si Savoia-n dhe Nizza-n. Me 10 maj 1796 shpartalloi ushtrinë austriake në betejën e "Ponte di Lodi" dhe në 15 maj po te ati viti hyri në Milano. Napoleoni i kurorëzuar mbret i Italisë 26 maj 1805 në Milano Në 16 maj, në Milano vendoset Aministracioni Gjeneral i Lombardisë, një organizim politiko-ushtarake në te cilën merrnin pjesë franceze (te ardhur nga armata e Italisë) dhe emra te spikatur që ndiqnin filozofinë e revolucionit francez si, Pietro dhe Alessandro Verri, Gian Galeazzo Serbelloni dhe Francesco Melzi d'Eril. Duke e detyruar që tu dorëzohej rajoni i Piemonte-s dhe Milano pushtohen brenda disa ditëve, Napoleoni emërohet nga Drejtoria Franceze i plotfuqishëm në Armatën e Italisë dhe kështu u përgatit për detyrën e re dhe shume te vështire : te mposhte ushtrinë austriake. Mbas disa betejave te vogla, ushtritë franceze dhe austriake u përballuan me 5 gusht, në Betejën e Castiglione-s.Kjo përplasje ishte përballja e pare e drejtuar nga Napoleoni, i cili demonstroi gjenialitetin e tij në fushën e betejës duke përmbysur një rezultat i cili ishte në favor te ushtrisë austriake, kjo ishte fitorja e pare me rendësi nga ana e Napoleonit në karrierën e tij ushtarake. Humbja e ushtrisë austriake ishte e rende për tu përballuar, megjithatë austriaket arritën te formonin një ushtri te re e cila u mund serisht nga Napoleoni në Bassano, Arcole dhe me se fundmi në Rivoli.Me 9 korrik 1797 u themelua "Republika Cisapline" me kryeqytet Milanon, dhe në tetor te viti 1796, u formua rajoni i Lombardisë, dhe këtu ishte ushtria e pare italiane e cila vendosi te përdorte flamurin trengjyrësh (jeshile, barshe, Kuq) i cili me vone do te behej flamur kombëtare. Në te njëjtën kohe ushtritë e koalicionit te udhëhequara nga Papa u bene pjesë te "Republikës Cisapline" me 7 janar 1797 duke pranuar si flamur atë me tre ngjyra. Me qëllimin për te demetuar papën u themelua Republika Anconitiana me kryeqytet, Ankona-an, e cila me pas u bashkua me Republikën Romake : e gjitha kjo lëvizje politike pati një zjatje te shkurtër, sepse në 1800 u vendos shteti i mëparshëm i drejtuar nga Papa. Forcat austriake, te komanduara nga duka Carlo i Austrisë, te frikësuara nga marshimi i shpejte te Napoleonit dhe ushtrisë se tij drejt Vjene-s, pranuan te firmosnin në traktat paqe-je i cili mori emrin e Traktati i Campoformio-s, me 17 tetor 1797. Përveç terreneve te fituara nga pushtimi në Itali, Franca vazhdoi marshimin e saj, dhe pushtoi toka te reja si Holanda, Belgjika dhe anën e majte te lumit Rhein, nga ana tjetër Austriaket merrnin territoret e Republikës se Venecia-s. Me ketë mbaroi kështu, me fitoren eNapolenoit ndaj Austrisë-e, fushata e Italisë. Me rastin e kësaj fushate Napoleoni pati rastin ti tregonte botes kapacitetin e tij në strategji, pati edhe rastin për te aplikuar mësimet e marra nga Federiku II i Prusise.
FUSHATA NË EGJIPT DHE SIRI
Napoleoni dhe gjeneralët e tij në Egjipt, Jean-Léon Gérôme Mbas një fitore te rëndësishme në betejën e Piramidave, Napoleoni mposhti ushtrinë e Murad Bey, mamelukut, në te hyre në Kajro ai u bë padroni i Egjipt-it. Pas pak ditësh më 1 gusht 1798, flota e Napoleonit në Egjipt, u shkatërrua komplet papritmas nga admirali anglez Horatio Nelson, në Abukir. Me shkatërrimin e flotës Napoleoni e gjeti veten te bllokuar. Mbas një lundrimi në detin e kuq vendosi te shkojë në Siri me pretekstin ndjekjen e guvernatori të Acri-t Ahmad Jazzar Pascià i cili sipas Napoleonit kishte tentuar ta sulmonte. Me 19 mars 1799 mbërriti në San Giovanni d'Acri, e cila ishte fortesa e të pareve te dikurshëm në Token e Shenjte, Napoleoni në ketë rajon humbi afërsisht dy muaj kohe duke u përfshirë në një beteje te kote, kështu fushata e Sirisë u mbyll me një dështim te plote. Duke u kthyer në Kajro, Napoleoni mposhti në 25 korrik 1799 një ushtri prej 10.000 ushtaresh te komanduar nga Mustafa Pashà në Abukir, aty ku një vit me pare i ishte thërrmuar flota nga ana e Nelsonit. Gjithesesei i shqetësuar nga lajmet që vinin nga Franca (në atë kohe ushtria franceze po tërhiqej nga te gjitha frontet, dhe vete Drejtoria tashme nuk kishte me fuqi në duart e veta) dhe i vetedishëm që fushata e Egjiptit nuk i kishte dhëne atë që ai shpresone, Napoleoni, ia la komandën gjeneralit Kléber, dhe u nis për në France me 22 gusht me anijen Muiron.

DURRESI, QYTET ME VLERA TE MEDHA KULTURORE - Trazhgimi kulturore

TEMA: DURRESI, QYTET ME VLERA TE MEDHA KULTURORE

 LENDA: TRASHEGIMI KULTURORE 

DURRESI, QYTET ME VLERA TE MEDHA KULTURORE 

Durrësi : sot është qyteti port më i rëndësishëm i Shqipërisë si destinacion turistik. Në pjesën jugore ndodhet plazhi i tij, i gjatë më shumë se 10 km. Gjatë periudhës verore në Durrës vijnë më shumë se 150.000 turiste në ujerat e detit Adriatik.

Monumentet e qytetit antik i kanë rezistuar kohës dhe janë akoma sot në një gjendje të mire. Durrësi është një destinacion interesant për turizmin historik Durrësi mund të krahasohet me qytetet më të mëdha të Mesdheut të lashtë dhe mesjetar. Qyteti Dyrrah u ndërtua nga IlirëtTaulantë, dallëndyshasit në shekujt XIII-XI p.K. Banorët e parë të Dyrrahut, para ilirëve të quajtur protoilir, pellazgë, ngritën në rrethinat e këtij qyteti, vendbanimet e para parahistorike. Në kushtet e një klime mesdhetare, vendi më i përshtatshëm për banim ishte ajo e lumit Erzen (Ululeus) si dhe Ultësira Perëndimore përreth saj. Në bregdetin e Gjirit te Durrësit u vendos qëndra e parë apo limani me emrin Dyrrah. Sipas autorëve të lashtë, ky qytet u themelua nga dy mbretër me origjinë ilire të quajtur Dyrrah dhe Epidamn. Ai kishte edhe punishte të punimit të qeramikës, të metaleve, të pëlhurave të lëkurës, kantier për ndërtimin e anijeve etj. Dëshmi e zhvillimit të tregtisë janë monedhat prej bronzi e argjendi që janë prerë në Dyrrah. Ndërsa për lulëzimin urban dëshmon mozaiku i një dyshemeje, i quajtur Bukuroshja e Durrësit. Nga shekulli I-III e.s. qyteti i Dyrrahut përjetoi një periudhë lulëzimi, u bë qendër dhe porti kryesor i brigjeve të Adriatikut lindor.
DISA NGA VLERAT KULTURORE PER TE CILAT PERMENDET DURRESI JANE:
Amfiteatri i Durresit
Kalaja e Durresit
Vila mbreterore e Durresit

Kulla e vrojtimit ne Durres
Teatri Aleksander Moisiu
Muzeu arkeologjik Durres
Muzeu Etnografik i Durresit
Monumenti i John Lenonit
Monumenti i Mujo Ulqinakut
Monumenti i rezistences
Monumenti i Sabri Tuçit
Mozaiku I Orfeut ne Durres
Amfiteatri i Durrësit
Amfiteatri i Durrësit, më i madhi dhe më i rëndësishmi, jo vetëm në Shqipëri, por edhe në Ballkan, është ndërtuar në fillim të shek të I të e.s gjatë sundimit të perandorit Trajan. Ai ka vlera të veçanta arkitekturore dhe artistike dhe mund të krahasohet me monumentet e kësaj periudhe të Pompeit dhe Kapuas në Itali. Amfiteatri ka trajtë elipsi me diametër 136 metra dhe lartësi rreth 20 m. Shkallarja për shikuesit e veshur me pllaka të bardha merrte 15-20.000 veta, ndërsa në arenë zhvilloheshin luftimet e gladiatorëve. Ky amfiteatër ka arkitekturë romake dhe ndërtimi i tij në qendër të qytetit 350 m larg detit, fillon në rrafshin e arenës 5,5 m mbi nivelin e detit, ndërsa 2/3 mbështetet në kodër. Amfiteatri 2700-vjeçar qëndron mes 30 amfiteatrove të zbuluar të botës antike nga Roma deri në Budapest dhe Lion. Pas viteve 90 një sërë projektesh synojnë të realizojnë zbulimin e plotë të ndërtesës dhe bashkëpunimi me Universitetin e Parmës pritet të formësojë përfundimisht në të ardhmen të gjithë gjeografinë e shkueshme të Amfiteatrit. Amfiteatri i Durrësit është zbuluar në vitin 1966 nga bashkëpunëtori i vjetër shkencor Vangjel Toçi, vit në të cilin kanë nisur dhjetëra ekspedita të sektorëve kërkimorë e shkencorë, shqiptare e të huaja. Në mënyrë intensive gërmimet janë përqendruar në vitet 1967-1970 të cilat detyruan zhvendosjen e 55 familjeve dhe prishjen e 33 banesave private për t’i hapur rrugë zbulimit të ndërtesës antike.
MOZAIKU I ORFEUT NË DURRËS MOZAIKU I ORFEUT
Mozaiku i Orfeut. Ky mozaik është zbuluar vetëm pjesërisht në vitin 1988, në bodrumin e një shtëpie. Gërmimet arkeologjike kanë nxjerrë në pah vetëm një pjesë të kësaj vepre që paraqet figurën e Orfeut, rrethuar me motive bimore dhe gjeometrike. Ky është vlerësuar si një vepër me vlera të rralla për nga pasuria e figurave dhe realizimi i tij. Mozaiku i përket shekullit II pas Krishtit.Projekti është zbuluar në bodrumin e një shtëpie private në vitin 1988. Mozaiku i Orfeut në qytetin e Durrësit i shtohet listës së monumenteve të kulturës. I zbuluar në bodrumin e një shtëpie private në vitin 1988, gjatë këtyre viteve mozaiku ka qenë thuajse i fshehtë. “Me njohjen si monument kulture, mozaiku do të bëhet i vizitueshëm për qytetarët durrsakë, për turistët e huaj dhe vendas që kalojnë nëpër Durrës”, është shprehur drejtori i Drejtorisë Rajonale të Mbrojtjes së Monumenteve të Kulturës në Durrës, Ermion Arapi. Ky mozaik është zbuluar në lagjen 9 të qytetit bregdetar, te Lagjja e Re. Gjatë këtyre 22 viteve, mozaiku ka qëndruar i fshehur dhe njëkohësisht i ruajtur në bodrumin e shtëpisë private, ndërsa përmes një marrëveshjeje me familjen që e mban, do të bëhet i vizitueshëm. Në librin “Durrësi” të arkeologut durrsak Afrim Hoti, thuhet se gërmimet arkeologjike kanë nxjerrë në dritë vetëm një pjesë të kësaj vepre që prezanton figurën e Orfeut, rrethuar me motive bimore dhe gjeometrike. Monumenti i fundit që i shtohet listës së objekteve të rëndësishme të kulturës dhe historisë, ndonëse ai është konsideruar i tillë dhe para shpalljes, është punuar me gurë kubikë polikrom në teknikën opus tasselatum. Ngjyrat që mbizotërojnë në mozaik janë e kuqja, e bardha, jeshilja dhe e zeza, por janë përdorur dhe të tjera. Sipas arkeologut Hoti ka shumë mundësi që në këtë rast figura e Orfeut të jetë paraqitur si personifikim i figurës së Krishtit. “Pasuria e figurave dhe realizimi i tij artistik na bën ta vlerësojmë këtë mozaik si punim me vlera të rralla brenda gjinisë së tij. Mozaiku duhet të jetë punuar aty nga fundi i shekullit III pas Krishtit”, thotë Hoti. Në Durrës, qytet, dhe periferitë e tij, janë zbuluar disa nga mozaikët më të bukur në vend, të cilët i përkasin periudhave të ndryshme historike. Përveç mozaikut të njohur “Bukuroshja e Durrësit” që i përket shek. IV para Krishtit dhe është ekspozuar në Muzeun Kombëtar Historik në Tiranë, i vizitueshëm është dhe mozaiku i Amfiteatrit, që vetëm në raste të veçanta hapet, dhe ai i bazilikës së Arapajt. Ndërkohë mozaiku i Hipokampit ose Kalit të Detit, ai i Pallatit të Sportit, mozaiku pranë depos së ujit etj., do të ngelen të konservuar, në pritje të një kohe tjetër dhe të të tjera kushteve për ekspozim.[1] KALAJA E DURRËSIT TORRA VENECIANE NË KALANË E DURRËSIT

 Kalaja e Durrësit muret e së cilës u ringritën në periudhën e perandorit bizantin Anastasi I (491-518) me origjinë nga Durrësi, i cili e shndërroi atë në një nga qytetet më të fortifikuara në Adriatik. Riparime në mure janë kryer edhe pas tërmetit shkatërrues të vitit 1273. Aktualisht muret mesjetare me lartësi afro 15 metra si dhe tre hyrje e disa kulla fortifikuese ruhen në afro një të tretën e gjatësisë fillestare të kështjellës së qytetit TEATRI ALEKSANDËR MOISIU

Tema : Antikiteti dhe mesjeta shqiptare ne syte e botes se sotme -Antikiteti dhe mesjeta ne histori

NA NDIQNI - SHPERNAJE NE PROFIL

   Tema : Antikiteti dhe mesjeta shqiptare ne syte e botes se sotme 

    Antikiteti dhe mesjeta ne histori 

 Historia është shkencë shoqërore e cila studion të kaluarën e shoqërisë njerëzore.Bazohet në të mbledhurat e dokumenteve dhe materialeve të shumta të cilat grombullohen nga arkeologoët ,studjuesit e lëvruesit. lEXO ME SHUME...

Ajo ndahet në: 

• Historia parahistorike

 • Historia antike

 • Historia mesjetare 

• Historia moderne

 • Historia bashkëkohore

 ANTIKITETI NDAHET NE :

 1. Periudha qytetare ilire ( shek. V – I Para eres sone ) Permendim themelimin dhe zhvillimin e qyteteve dhe shteteve ilire . Fillon me qëndrat e para protourbane ilire dhe qytetet koloni në territorin ilir. Në tematikën e studimit të kësaj periudhe përfshihet sistemi urbanistik i qytetit dhe organizimi politk në faza të ndryshme zhvillimi, pa lënë jashtë dhe veprimtarinë ekonomike, prodhimin dhe shkëmbimin.

 2. Periudha romake ( shek. I para eres sone – III te eres sone ) Përfshirja e Ilirisë në Perandorinë Romake pati rrjedhojat e veta. Problemet kryesore që trajtohen janë të lidhura me ndryshimet që pasuan pushtimin romak të Ilirisë së Jugut. Në fushën e antikitetit janë ndërmarrë gërmime në një varg vendbanimesh të fortifikuara dhe qytete ilire. 3. Antikiteti i Vonë (shek. IV-VI te eres sone ) eshtë një periudhë historike e mbushur me ngjarje të vrullshme dhe mungesë stabiliteti nga dyndjet e barbarëve. Kjo ka bërë që të ndërmerret një punë intensive kërkimore dhe studimore për të hedhur dritë mbi problemet kryesore që shtrohen për këtë periudhë, nga të cilët më i rëndësishmi është problemi i vazhdimësisë iliro-shqiptare. Me mesjetë nënkuptojmë periudhë të historisë evropiane ndërmjet lashtësisë (rreth vitit 600) dhe kohës së Re (duke filluar midis viteve 1453 dhe 1517). Mesjeta krijoi periudhën e mesme në një ndarje skematike të historisë evropiane në tre "epoka": Qytetërimi klasik i lashtësisë, Mesjeta dhe Kohët moderne. Mesjeta e Evropës Perëndimore fillon me mbarimin e Perandorisë Romake perëndimore (qv. 5) deri në ngritjen e monarkive, fillimit të kërkimeve tejdetare, ringjalljes së humanizmit, dhe Reformimi Protestant që filloi në vitin 1517. Të gjitha këto ndryshime shënojnë fillimin e periudhës së hershme moderne që solli Revolucionin Industrial.Forma zotëruese ekonomiko - shoqërore e mesjetës ishte feudalizmi. 

KRAHASIMET MES ZHVILLIMEVE EKONOMIKE , POLITIKE E KULTURORE NE PERIUDHEN E ANTIKITETIT E MESJETES ZHVILLIMET EKONOMIKE NE ANTIKITET: 

 1) Tek ilirët ishte e zhvilluar blegtoria, bujqesia, gjuetia dhe peshkimi. 

 2) Ne shek. VIII-VII p.e.sonë prodhimi metalurgjik i hekurit arrin zhvillimin e tij të plotë tek ilirët, i përqendruar kryesisht në qendrat zona e Mirditës dhe e Matit, ku janë përcaktuar edhe vendet e shkrirjes së bakrit, si zona e Kukësit, ajo e Korçës, e njohur për punimin e metaleve që në kohën e bakrit dhe të bronzit etj.

 3) U zhvilluan marrëdhëniet ekonomike ndërfisnore, si edhe midis popullsisë ilire dhe atyre të vendeve fqinje ose më të largëta.

 4) Dallojne prodhimet e ndryshme të zejtarisë greke apo imitacionet lokale të modeleve të tyre, stolitë e tipave italikë ose qelibarin me prejardhje nga Baltiku. 

 5) Përparimet që u bënë në degët e ndryshme të ekonomisë gjatë epokës së hekurit sollën ndryshime edhe në vetë strukturën e shoqërisë ilire. Baza e këtyre ndryshimeve u bë prona private, e cila filloi të shfaqet tek fiset ekonomikisht më të zhvilluara.

 NE MESJETE

 1) Arbri u bë bërthama e trojeve shqiptare në të cilën në mënyrë më konsekuente e intensive u zhvilluan proceset ekonomike, politike, kulturore e psikologjike, që plazmuan qenien historike të kombit shqiptar. 

 2) Me të drejtë, studiues si M. Shuflai, K. Jireçek, G. Prinzig, M. Angold, e kanë vlerësuar këtë territor si "bërthamën e trojeve shqiptare". 

 3) Peshën kryesore në veprimtarinë ekonomike e zinte blegtoria, kurse kultivimi i arave kufizohej në lugina e në ngastra të ngushta. 

4) Karakteristikë e këtyre zonave ishte mobiliteti (lëvizshmëria) periodike e një pjese të popullsisë të lidhur kryekëput me ekonominë blegtorale dhe që përcaktohej nga ndërrimi i kullotave, nga mali në verë, në fushat bregdetare gjatë stinës së dimrit (tranzumanca). 

ZHVILLIMET POLITIKE NE ANTIKITET: 

1) Rendi politik në Apoloni e Dyrrah kishte në fillim karakter oligarkik. 

2) Pushteti i takonte një pakice me prejardhje aristokrate. 

 3) Shumica dërrmuese e popullsisë, ashtu edhe ilirët, duke mos bërë fjalë për skllevërit, nuk gëzonte të drejta në qeverisjen e qytetit. 

 4) Zhvillimi i vrullshëm ekonomik i Dyrrahut dhe i Apolonisë në shek.VI-V shoqërohet me ndryshime në rendin shoqëror e politik të dy kolonive, si rrjedhim i një lufte të ashpër sociale e politike. 

 5) Me zgjerimin e prodhimit zejtar dhe të shkëmbimit të mallrave me ilirët dhe me Greqinë, u pasuruan dhe u forcuan ekonomikisht shtresat tregtare e zejtare të kolonive. 

 6) Këto shtresa dolën tani si forca të pavarura në arenën politike kundër grupit oligarkik, me synimin për të marrë pushtetin dhe për ta përdorur atë në dobi të interesave të tyre. 

7) Kolonitë helene u vendosën në Iliri në rrethanat e marrëdhënieve të ngushta ekonomike me ilirët, fuqizimi i mëtejshëm i kolonive përkon me lindjen e qyteteve ilire dhe me formimin e shtetit ilir. 

 8) Nuk kanë munguar edhe konfliktet midis ilirëve dhe kolonive, me sa duket, si rrjedhim i shpërdorimeve të kolonistëve në marrëdhëniet me ilirët dhe për kufijtë midis tyre. 

 9) Këto morën forma të armatosura në luftën e Apolonisë me qytetin ilir Thronion rreth mesit të shek.V dhe në luftën e ilirëve kundër Isës më 385 p.e.sonë. 

 NE MESJETE:

 1) Ndonëse mbetej gjithnjë provincë bizantine, Shqipëria i humbi lidhjet e drejtpërdrejta me Perandorinë pas dyndjes e kolonizimit sllav në Ballkan. 

 2) Po zhvilloheshin struktura autonome të qeverisjes. 

 3) Në qendrat e mëdha dallojne njerëz me ndikim e pushtet, përfaqësues të aristokracisë vendase (arkondët), të cilët luajnë rol gjithnjë e më të dukshëm në zhvillimet politike të vendit.

 4) Zbehja e rrezikut arab, në lindje, dhe perkeqësimi i situatës në zotërimet bizantine në Ballkanin Perëndimor dhe në Italinë e Jugut, si rezultat i sulmeve të sllavëve e të frankëve, e shtyu Perandorinë Bizantine të kalojë në një organizim të ri administrativ në këto treva, në atë të themave qe bazohej në thelb në rekrutimin e një ushtrie vendase në radhët e fshatarësisë së lirë, e cila në këmbim të tokës, ofronte shërbimin ushtarak. 

 5) Në krye të themës qëndronte strategu i emëruar drejtpërdrejt nga perandori bizantin, i cili përqendronte në duart e tij si pushtetin ushtarak, ashtu edhe atë civil. Pas tij vinin funksionarë vartës, si pretori, nënstrategët, kartularët, klisarkët etj.

 ZHVILLIMET KULTURORE NE ANTIKITET:

 1) Kultura ilire ishte një kulturë autoktone që u krijua në truallin historik të ilirëve, në procesin e formimit të vetë etnosit ilir, mbi bazën e zhvillimit të brendshëm social-ekonomik të shoqërisë ilire dhe pa dyshim edhe të marrëdhënieve me popujt fqinjë. 

 2) Tiparet themelore të saj janë shprehur në arritjet më të rëndësishme të ilirëve në fushën e zhvillimit të tyre ekonomik e shoqëror, në mënyrën e të jetuarit dhe të kuptuarit të botës që i rrethonte, në mënyrën e të pasqyruarit të kësaj bote në artin e botëkuptimin e tyre. 

3) Ilirët flisnin një gjuhë te veçantë indoevropiane, e dnryshme nga e popujve te tjere , janë konstatuar elemente të përbashkëta sidomos me trakishten.

 4) Arti ilir në periudhën e hershme të hekurit karakterizohet me stilin e tij dekorativ të theksuar të epokës së bronzit, por lulëzimin e arrin në fillim të epokës së plotë të hekurit. 

 5) Një kult tjetër shumë i zhvilluar tek ilirët, sidomos tek ata të krahinave jugore, ishte dhe gjarpri si simbol i pjellorisë si totem, si qenie mbrojtëse nga syri i keq (apotropeike) etj. Ilirët besonin edhe në ekzistencën e fuqive mistike. 

 6) Vendosja e varreve në tuma përreth një varri më të hershëm të pasur dhe qendror, si dhe shoqërimi i të vdekurit në varr me objekte të ndryshme, tregon se tek ilirët e periudhës së hershme të hekurit ishte i zhvilluar dhe kulti i të parëve, si edhe besimi mbi jetën e përtej varrit. 

NE MESJETE:

 1) Përfshirja e trevave të banuara nga stërgjyshërit e shqiptarëve në Perandorinë Bizantine më 395 solli si pasojë, ndër të tjera, edhe dobësimin e shkallëshkallshëm të ndikimit perëndimor (romak). 

 2) Këto rrethana bënë të mundur që popullsitë vendëse të këtyre trevave t’i shtonin e t’i forconin kontaktet dhe marrëdhëniet e drejtpërdrejta midis tyre. 

3) U ndërpre procesi i romanizimit të mëtejshëm të atyre popullsive, por u zhvillua edhe një rrymë konvergjence.

 4) Pati ndryshime me karakter te pergjithshem gjuhesor e dialektor që hapën rrugën për kalimin e shkallëshkallshëm nga parashqipja a ilirishtja jugore në një gjuhë cilësisht të re, që po e quajmë shqipja e lashtë a arbërishtja. 

5) Rol të rëndësishëm në veprimtarinë kulturore dhe arsimore në mesjetë luajti kisha e krishterë. Roli i saj si udhëheqëse shpirtërore shpjegohet nga fakti se krahas burimeve ekonomike, kisha pati në dorë monopolin e kulturës dhe përgatitjen e inteligjencies së kohës.

 6) Shumica e njerëzve të cultures ishin thuajse pa përjashtim klerikë. Në duart e klerikëve ishin filozofia e letërsia, arsimi dhe artet. Si qendra të propagandimit të doktrinës fetare, të arsimit dhe të veprimtarisë kulturore-artistike shërbyen manastiret ortodokse e katolike, krahas të cilave vepronin aktivisht edhe “kurjet” peshkopale.

 BURIMET E SHKRUARA GREKE DHE ROMAKE PER ILIRINE 

Lajmet e para mbi fiset Ilire dhe vendin e tyre i gjejmë që në monumentet më të hershme të letërsisë helene, që në poemat e Homerit e të Hesiodit. Në poemat e Homerit gjejmë edhe disa që kanë për subjekt historinë e Ilirisë, p.sh. poema mbi pjesëmarrjen e paioneve në luften e Trojes , për lokalizimin e vendbanimeve të tyre, për pjellorin e tokës së thespoteve (Epirit), etj. Duke folur për pjesëmarrjen e ilirëve paionë në luftën e Trojës kundër ahejve, Homeri i barazon prijësit e tyre ushtarakë, që vinin nga “Paionia pjellore” me prijësit e ahejve dhe të trojanëve. Këto janë lajmet e shkruara më të vjetra që kemi për historinë e Ilirisë. Interesi i shkrimtarëve grekë për trevat e Ilirisë dhe ilirët u shtua sidomos në shek. VI-V para e.sonë, kur në brigjet lindore të Adriatikut u themeluan kolonitë e para helene si Dyrrahu, Apollonia, Buthroti, etj. Lidhjet e ngushta që mbanin këto qytete me metropolet, si edhe ardhjet e shpeshta të udhëtarëve e tregtarëve grekë për t'u njohur e tregtuar me vendet e pasura me minerale si edhe me prodhime blegtorale e bujqësore të Ilirisë, bënë që në këtë kohë bota greke të merrte njohuri më të plota e të sakta për ilirët e Ilirinë. Burimet e shkruara dhe ato arkeologjike dëshmojnë se, gjatë kësaj periudhe, ilirët merreshin si dhe më parë kryesisht me bujqësi dhe me blegtori.Jo rastësisht, krahina të veçanta ilire, si Paionia dhe Thesprotia, përmenden që në eposin homerik si vende frytdhënëse dhe pjellore, d.m.th. të përshtatshme për kulturat bujqësore. Hesiodi, shkrimtar grek i shek. VIII-VII p.e.sonë, do ta cilësojë gjithashtu si shumë pjellore fushën e Helopisë, ndërsa sipas historianit grek Hekateut (fundi i shek. VI-V p.e.sonë), në Iliri kishte krahina që prodhonin deri dy herë në vit. Krahas bujqësisë, në Iliri, veçanërisht në zonat bregdetare të saj dhe në krahinat e ulëta kodrinore me klimë të butë, qenë kultivuar dhe rrushi e ulliri. “I ngrohtë dhe frytdhënës ka qenë ky vend, shkruan historiani dhe gjeografi grek Straboni në veprën e tij “Gjeografia” (shek. I e.sonë); ai është plot me ullishta dhe vreshta”, vijon ky autor, përveç disa krahinave të pakta ku toka është fare e ashpër. Tek ilirët ishte e zhvilluar edhe blegtoria, madje në krahinat e brendshme malore ajo përbënte bazën kryesore të ekonomisë së tyre. Hesiodi duke e cilësuar Helopinë si një fushë shumë pjellore dhe me livadhe të gjera, shton se ajo është e pasur me tufa delesh dhe me qé këmbëharkuar, ndërsa Pindari, do ta vlerësonte, në shek. V p.e.sonë, këtë krahinë si ushqyese të shkëlqyeshme të gjedhit. Hekateu gjithashtu bën fjalë për kullota të pasura të Adrias (krahinë bregdetare e Ilirisë), dhe për bagëtinë e saj me pjellori të lartë. Si te ky autor i hershëm, ashtu dhe tek të tjerët, që përsërisnin më vonë këto njoftime, ato shpesh paraqiten të veshura me hollësira fantastike. Ilirët shfrytëzonin në këtë periudhë edhe bletët, prej të cilave ata siguronin mjaltin dhe dyllin. Sipas Aristotelit, taulantët e përdornin mjaltin edhe për të bërë një lloj pijeje të ngjashme me atë të verës së ëmbël dhe të fortë. Kujdesi që tregonin ilirët për mbarështimin e bagëtisë vihet re edhe nga tregimi i Aristotelit për kriporet e autariatëve dhe ardianëve. Konfliktet e shpeshta midis këtyre dy fiseve për këtë kripore, shprehin shqetësimet e blegtorëve ilirë lidhur me këtë produkt shumë të vlefshëm për jetën e gjësë së gjallë. “Kripa, - thotë Aristoteli, - u duhet atyre për kafshët, të cilave ua japin dy herë në vit, përndryshe shumica u ngordh”. Në veprat e gjeografëve dhe historianëve të mirënjohur grekë të shek. VI-V para e.sonë si Hekateu, Herodoti dhe në mënyrë të veçantë Thukididi, ne gjejmë të dhëna, megjithëse nganjëherë të shkurtra e të shpërndara, shumë të rëndësishme me karakter historiko-gjeografik, etnografik dhe ekonomik për Ilirinë në periudhën e formimit të shoqërisë së hershme me klasa dhe të lindjes së formacioneve të para shtetërore. Nuk është, pra, aspak e rastit që pikërisht në këtë kohë (shek. IV-II para e.sonë) të shtohen në mënyrë të ndjeshme të dhënat burimore mbi historinë e Ilirisë. Për fat të keq një pjesë e madhe e veprave, që përmbanin këto të dhëna kanë humbur. Të tilla janë p.sh. veprat e Theopompit, Agatharhidit, historitë e fushatave të Filipit II dhe Aleksandrit të Maqedonisë kundër ilirëve, Historia e Pompe Trogut, "Historia e Epirit" e Proksenit, bashkëkohës i Pirros etj. Vlerën e madhe që do të kishin këto vepra si burime të dorës së parë për historinë e ilirëve në epokën e lulëzimit më të madh të tyre ekonomiko-shoqëror e politik-kulturor e tregojnë më së miri veprat e shkrimtarëve të mëvonshëm si Diodori i Siqelisë, Kurt Rufi, Plutarhu, Arriani, Atheneu, Justini, etj., të cilët kanë shfrytëzuar këta autorë më të lashtë dhe na kanë kumtuar pjesë të shkëputura, shpesh herë shumë të shkurtuara e të gjymtuara, nga shkrimet e tyre. Për fat të keq nuk janë të pakta edhe ato raste kur nga veprat historike të ruajtura kanë humbur pikërisht ato libra e kapituj që trajtonin kryesisht ngjarje të zhvilluara në trevën e Ilirisë në këtë kohë. Ndër shkrimtarët e vonë, ai që u interesua seriozisht për historinë e shekujve të mëparshëm dhe në veprën e të cilit ne gjejmë të dhëna me vlerë për qëndresën e ilirëve kundër pushtimit romak në kohën e Augustit, është Dion Kasi, i cili megjithëse nuk shkëlqen nga fryma kritike, mbetet gjithmonë një gjurmues i mirë. Një burim tjetër që flet për historinë e rezistencës kundër pushtimit romak është edhe Historia e Velei Paterkulit, dëshmitar i disa prej këtyre ngjarjeve, i cili me ngjyra të gjalla pikturon tablonë e kësaj epoke historike të luftës së ilirëve kundër pushtuesve romakë. Mjaft interesante eshte vepra gjeografiko-historike e Strabonit e cila si burim për njohjen e krahinave ilire, ka jo vetëm shfrytëzimin e gjerë nga ana e tij e disa gjeografëve më të vjetër por edhe në vetë përshtypjet e tij personale që ai grumbulloi në udhëtimet e tij të gjate. Për periudhën fill mbas pushtimit romak rëndësi të madhe kanë edhe fjalimet e letrat e oratorit romak Ciceronit, si dhe komentarët e Jul Cezarit, veçanërisht komentari mbi "Luftën civile", një pjesë e së cilës u zhvillua në Iliri. Në mes të shkrimtarëve që na kanë lënë të dhëna për Ilirinë e kësaj kohe, janë gjithashtu gjeografët Pompon Mela e Klaud Ptolemeu. Vepra e këtij të fundit është më e rëndësishmja për epokën romake dhe njëra nga më të rëndësishmet e kohës antike. Megjithëse në veprën e tij ka shumë pika të errëta dhe pasaktësira, numri i madh i emrave të fiseve dhe vendbanimeve që na i kumton Ptolemeu, duke i shoqëruar këto edhe me kordinatat përkatëse gjeografike, përbën një bazë të rëndësishme për studimin e Ilirisë në shek. I-II të eres sonë. Ketu kemi disa rreshta ne te cilat Homeri flet per Iliret tek Iliada dhe Odiseja :

HOMERI

Iliada

libri XXI, rradhët 150-161

"Kush je ti prej burrave qe kundër meje guxon të vish?

Është fatëkeq ai djalë që mërinë time kundërshton"

Atij menjëher ju përgjegj i biri i shkëlqyer i Pelegonit

"O Peleid zemërgjërë, për fisin tim pse pyet?

Jam nga Paionia pjellore dhe e largët,

burrave paionëheshtëgjatë ju prij; kam

njëmbëdhjet ditë që kam ardhur në Ilion

Fisi i im vjen prej Aksit me rrjedhë të gjërë

(prej Aksit që me ujë shumë të mirë tokëm vëshon)

që lindi Pelegonin, shtizorin e përmendur; prej këtij thonë

se Linda unë. Tashti të luftojmë o Akil i ndritur".

Odisea

libri XIX, rradhët 270-277

Unë tani mora vesh kthimin e Odiseut

diku, në tokat pjellore të thespotëve

jeton dhe sjell thesare të shumta dhe të çmueshme

Kështu më tha mreti i thespotëve.

i cili pasi u bëri fli perëndive të pavdekshëm

kishte pregatitur një anije të shpejtë dhe bashkë me njerëz e kishte nisur

për të çuar Odiseun në atdheun e tij.

 NA NDIQNI - SHPERNAJE NE PROFIL

Tweet Follow @DIONISXHANI

RILINDJA EVROPJANE - ARTI I RILINDJES EVROPIANE

NA NDIQNI - SHPERNAJE NE PROFIL

RILINDJA EVROPJANE 

Rilindja është një periudhë në historinë e Evropës në fillim të vitit për 1400, dhe pas periudhës mesjetare, i njohur edhe si periudhe e Mesme. LEXO ME SHUME....

Fjala Rilindja vjen nga fjala frëngjisht &qdo të thotë ri-lindje. Arsyeja që kjo periudhë quhet me këtë emër eshte se në atë kohë, njerëzit filluan të kene një interes në mësimet e lashta, në mënyrë të veçantë ne mësimet e lashta të Greqisë dhe Romës. Rilindja u konsiderua si një rilindje e mësimit. Rilindja shpesh thuhet të jetë fillimi i kohes moderne. Gjatë Rilindjes, ka qenë shumë artistë të famshëm, shumë shkrimtarë dhe shumë filozofë. Shumë njerëz studiuan matematikën dhe shkencat e ndryshme. Një person i cili është i zgjuar në një numër të madh të gjërave është quajtur ndonjëherë një "Rilindas". Leonardo da Vinçi, i cili ishte një piktor, një shkencëtar, muzikant dhe filozof, është më i famshmi Rilindas. Rilindja nisi në Itali, por u përhap shpejt nëpër tërë Evropën. Në Itali kjo kohe ishte ndarë në tri periudhat: -Rilindja e hershme. -Rilindja e Lartë -Në fund të Rilindjes e cila quhet edhe periudha manerist. Pas periudhës manerist ishte periudha Barok e cila gjithashtu u përhap në të gjithë Evropën rreth 1600. Jashtë Italis, mund të jetë e vështirë për të të treguar se kur përfundon periudha e Rilindjes dhe kur periudha Barok fillon. Në mesjetë, ka qenë shumë pak libra. Libra që ka ekzistuar pothuajse të gjithë i përkisnin kishave, apo universitete, apo të njerëzve shumë të pasur. Ata ishin shkruar me dorë dhe shpesh kishin piktura te bukura te bera me dore. Ato ishin aq të shtrenjtë që shumica e njerëzve nuk mund ti merrnin. Edhe në qoftë se një person i zakonshëm shkonte në kishë dhe deshironte te shikonte ndonje liber, ata nuk mundnin ti lexoni ato, sepse ato ishin të shkruara në gjuhën latine, gjuhë e Romakëve e lashtë që është përdorur në Kishën katolike dhe kuptuar vetëm nga priftërinj dhe njerëz të arsimuar mire. Njerëzit ishin të ndaluar me ligj per ta kopjuar Biblen ne italisht, anglisht, gjermanisht, frengjisht ose ndonje gjuhe lokale. Në 1423 librat e parë të shtypura janë bërë në Evropë. Mënyra e shtypjes u përmirësua shpejt në mënyrë që librat të mëdha si Bibla mund të behen dhe shiten me çmim të ulët. Shtepit printuese pastaj filluan të shtypnin çdo gjë që ata mendonin se ishte interesante: - shkrimet e lashtë greke dhe romake , poezi, jetët e shenjtorëve, tekstet e matematikës, tekste mjekësore, histori të krishterë, shkrime te pista, libra për kafshët dhe perbindesha, këshilla për princat se si të drejtojne popullin e tyre dhe hartat e botës. Papritmas, e gjithë kjo dituri e mrekullueshme ishte në dispozicion për mijëra njerëz që nuk kishin atë më parë. Para 1423, të gjitha këto njohuri i takonte të priftërinjve, manastireve dhe universiteteve. Papritmas ajo ishte pronë e të gjithëve. Koha e Greqisë së lashtë dhe të Romës, kur ka pasur shumë filozofë, shkrimtarë, piktorët, skulptorët, arkitektët dhe matematikanë u pa nga njerëzit si Epoka e Artë, një kohë kur gjërat ishin të bukura, të organizuara mirë dhe drejtuar mirë. Kjo kohë zgjati prej rreth 400 pes në rreth 400 AD. Në vitin 1400, në qytetin e Romës, njerëz mund të enden përreth duke kërkuar deri në rrënojat e një qyteti që kishte qenë dikur e madhe. Brenda mureve të thyer që kishin qenë shkatërruar në 410 pes Krishtit ishin mbetjet e tempujve të mëdha, arena sportive, banjot publike, blloqet e apartamenteve dhe pallateve. Pothuajse të gjithë ata ishin rrënuar dhe nuk mund të përdoreshin. Pothuajse të gjithë ato ishin gjysmë varrosur nën dhe. Një shumë prej tyre u nxorrën poshtë për të përdorur si gurë të ndërtimit. Por ato i treguan popullit se çfarë gjërash të mëdha mund të bëhen. Ndër rrënojat e këtij qyteti dikur te madh, populli i Romës jetonte në cottages. Ata ende shkonin në kishë, në kishat e madhe (basilicas) ndërtuar nga perandori i parë Kristian, Konstandini i Madh, në shekullin e 4. Ata ende mbanin ditën e pazarit në tregun romak te vendi Piazza dei Fiori ( Vendi i luleve). Një ditë në 1402, në mes të Romës, erdhi një njeri i ri i quajtur Filippo Brunelleschi dhe një djali të ri i quajtur Donatello. Ata ishin hipnotizuar nga çdo gjë që ata e shihnin. Ata matnin ndërtesa të lashta te shkatërruar, ata gërmuan me javë kërkonin pjesë të statujave të thyer dhe qeramikë te pikturuar me qellim qe ato ti ngjitnin se bashku. Ata ishin ndoshta arkeologët e parë botërore. Pas nje kohe që ata u kthyen në shtëpi në Firence, ata dinin më shumë për arkitekturën e lashtë romake dhe skulpturën se qdokush tjeter qe kishte njohur për rreth një mijë vjet. Brunelleschi u bë një arkitekt i famshëm dhe Donatello u bë një skulptor shumë i njohur. Qyteti i Firences është me të vërtetë ku filloi Rilindja. Në ato ditë, Italia nuk ishte një vend i vetëm. Ajo ishte e perbere nga shume shtete të vogla, ku të gjitha drejtoheshin në mënyra të ndryshme dhe të gjitha luftonin ose duke bërë aleance me njëri-tjetrin gjatë gjithë kohës. Roma ishte politikisht i fuqishëm, sepse Roma kishte Papen, person në kontroll të Kishës Katolike Romake. Për shkak të rëndësisë së tij shumë të madhe si një udhëheqës shpirtëror, shumica e njerëzve dhe qyteteve nuk donin te prisheshin me Papen, cilado Pape qe ai mund të jetë. Sepse një pape i ri zgjidhej kur vdiste i vjetëri, të gjithë te cilet ishin te pasur kishin shpresa gjithmonë se mund të jetë një anëtar i familjes së tyre. Ishte gjithmonë një ide e mirë që disa njerëz të rinj në familje te trajnuar si priftërinj, per cdo rast. Gjithashtu ishte një ide e mirë për të qenë miq të mirë me familje të tjera të pasur. Një mënyrë për të bërë këtë ishte të kene shumë vajza për tu martuar me njerëz të pasur të fuqishëm nga qytete të ndryshme. Kjo ishte mënyra se si politika ka punuar. Qytetet e tjera që ishin të fuqishme ishin Venecia me marinën e madhe te saj, Milano kontrollonte tregtinë me Evropën veriore dhe ishte shumë e pasur, Genoa e cila kontrollonte tregtin me Francën dhe Spanjën dhe ishte shumë e pasur, si dhe Firenca. Fuqia e Firences nuk ishte themeluar mbi një ushtri të fortë, në një kala të fortë apo një pozitë të mirë për të kontrolluar tregtinë. Ajo u themelua me banka. Zgjuarsi në biznes të një familjeje të vetme ishte shumë e rëndësishëm në bërjen e Firences te fuqishme dhe qendër e mësimit te Rilindjes. Familja u quajt Medici. Giovanni Bicci de Medici (1360~1429), ishte anëtar i parë i rëndësishëm i familjes. Ai kishte investuar paratë e tij me mençuri dhe u bë shumë i pasur. Ai dhe i biri i tij, Cosimo de Medici (1389-1464), filloi Bankar Medici Company, që lulezoi aq mirë se ata së shpejti kishin degët e bankave në qytetet e mëdha në të gjithë Evropën, duke përfshirë në Londër dhe Paris. Giovanni Bicci dhe Cosimo ishin njerëzit më të pasur në Evropë. Pasuria e tyre inkurajoi familjet e tjera nga Firenca. Firenca tashmë kishte një industri, industri te veshembathjes. Tregtarët fiorentin (tregtarët) tregtonin me tregtarët Lombardit nga veriu i Italisë. Ata blenë leshin anglez dhe mëndafshin kinez të endura në pëlhurë më madhështore në Evropë te krijuara nga fabrikat në bregun e lumit te Firences. Firenca ishte e përkryer për të bërë veshembathje. Një sasi e ujit është e nevojshme për të bërë veshembathje. Qytete të tjera afër janë të larta në majet e maleve, por Firence është në një luginë të gjerë, ku rrjedh lumi Arno gjerë nëpërmjet saj. Gjithashtu ishte një port në bregdetin pranë Pizës. Pisans nuk janë shumë miqësore ndaj Firence, kështu që ata u morën mbi Firencen. Pastaj tregtarët e pasur te Firence kishin anijet e tyre dhe nuk duhet të brengoseshin me për tregtarët e Lombardit që i sillnin mallrat e tyre në gjithë Evropën dhe nepermjet maleve mbi kurrizin e gomarëve. Kosimo de Mediki ishte një patriot dhe një patron. Ai ishte një patriot, sepse ai ka vepruar si një baba për qytetin e tij. Ai u bë pjesë e këshillit të qytetit. Ata ishin një grup njerëzish të quajtur signoria(të moshuarit apo pleqtë). Kosimo bëri ligjet të cilat rregullonin taksat. Disa njerëz te pasur si pelqeu kjo dhe e lane qytetin, duke u bërë Kosimo edhe më i fuqishem. Ai u kujdes mirë per industrine, tregtinë dhe i bujqësinë, sepse Firences i nevojiteshin të gjitha këto gjëra. Ai veçanërisht kishte nevoje per besnikërinë e të gjitha fermave dhe fshatrave, sepse një qytet në një luginë është e lehtë për tu sulmuar nga një ushtri. Kosimo ndërtoi ndërtesa publike dhe kur ai ndërtoi një pallat për veten e tij, ai kishte ndërtuar gur muret nga guri te gjata per te varfërit dhe të moshuarit që të ulen mbi to. Ai ishte një patron, sepse ai mbështeste kishen, dhe shumë shkrimtarë, artistë, arkitektë dhe studentë. Ai themeloi një "Akademi Platonike", ku studentët mund të studionin veprat e shkrimtarëve e lashtë greke dhe te diskutonin për politikë, fe dhe ide të reja. Kreu i Akademisë ishte një filozof i quajtur Marsillio Fikino. Kosimo inkurajoi arkitektët për të hartuar ndërtesa në stilin e lashtë te Romës. Ai mbledhi një bibliotekë të madhe librash dhe iu dha manastirit te San Lorenzos që të përdoret nga studentët. Kur ai donte disa kohë të qetë, ai shkonte në një manastir, Sant Marco, ku ai inkurajoi një nga murgjit, Fra Angelico, për të pikturuar pikturat e shenjta. Pas vdekjes së Kosimos, nip i tij Lorenzo de Mediki u bë edhe më i famshëm. Ai thirrej Lorenzo il Magnifiko (Madheshtore). Ishte gjatë kohës së Lorenzo ku disa prej artistëve më të famshëm në historinë e botës ishine gjallë në Firence, dhe punonin për Medikin: siq ishin Botiqelli, Mikelangjello dhe Leonardo Da Vinçi. 

REFORMA LUTERIANE 

Më 31 tetor 1517 Martin Luteri i revoltuar me kishën katolike që ishte shtetërorizuar, paganizuar, kulturalizuar, ishte çiftëzuar me fisnikët, i shtypte fshatarët dhe të varfrit, i revoltuar se njeriu i asaj kohe nuk kishte as liri e as mendim, i revoltuar se nuk predikohej ungjilli i Krishtit, ai i shpalli 95 tezat e tij të njohura në derën e kishës së Vitenbergut. Tezat ishin mënyra, programi dhe platforma e reformacionit. Pesë tezat kryesore që nxitën edhe interesimin më të madh tek njerëzit nga shtresa të ndryshme në Gjerani, Zvicër, Francë etj. ishin këto: 

SOLA FIDE (VETËM BESIMI) 

 Shpëtimi vjen vetëm nga besimi në Zotin, dhe njeriu nuk është i detyruar të bëjë vepra të mira për t’u shpëtuar. Në Bibël (tek Letra e Palit drejtuar Romakëve 4:5 thuhet:“Kush pranon se nuk ka asnjë punë (merituese) për të treguar, por i beson Atij që i fal plotësisht fajtorët, del i pafajshëm me anë të pranimit të faljes”. 

 SOLA GRATIA (VETËM HIRI) 

Shpëtimi, dhe jeta si besimtarë, vjen vetëm nga hiri i Perëndisë, dhe njeriu nuk mund ta fitojë as ta meritojë. Tek Letra e Palit drejtuar Efesianëve 2:8 thuhet: “Jeni të shpëtuar me anë të hirit, nëpërmjet besimit, dhe kjo nuk vjen nga ju, po është dhurata e Perëndisë....” SOLA CHRISTUS (VETËM KRISHTI) Shpëtimi vjen vetëm nga Jezus Krishti, dhe nuk nevojitet asnjë ndërmjetës tjetër. Në Bibël tek libri Veprat e Apostujve 4:12 thuhet: “Vetëm Jezus Krishti mund t’ju sjellë shpëtim....” 

 SOLA SCRIPTURA (VETËM SHKRIMI I SHENJTË) 

Fjala e Zotit është fjala e fundit në jetën tonë si besimtarë. Po të mos i përputhesh Fjalës së Shenjtë, asnjë këshillë tjetër nuk është e drejtë. Tek Vep. 17:11 thuhet: “Ata ishin... duke shqyrtuar çdo ditë SHKRIMET PËR TË PARË NËSE KËTO GJËRA ISHIN ASHTU”.

 SOLI DEO GLORIA (LAVDIA I TAKON VETËM ZOTIT)

 Lavdia nuk na takon neve. Synimi i jetës sonë nuk është ai që duhet të jemi të suksesshëm, të pasur, të zotët, ose që do t’i plotësojmë nevojat tona. Zoti na ka krijuar dhe na ka shpëtuar me anë të forcës dhe dashurisë së Tij. Ai ka kryer gjithçka në jetët tona, dhe gjithashtu meriton lavdi nga tërë popujt e botës. Tek Efes. 1:11-12 thuhet: “Në të (Zotin) edhe kemi qenë zgjedhur...që ne të jemi për lëvdim të lavdisë së Tij....” Reformacioni i Luterit u bë një lëvizje e madhe dhe e fuqishme gjithëpopullore, dhe synimi kryesor ishte liria individuale, zbatimi mësimit të Krishtit, deshtetërorizimi i kishës, decentralizimi kishtar, shembja e kultit të papës dhe rolit të tij në jetën e të krishterëve, përkthimi i Biblës në gjuhët kombëtare, adhurimi dhe lavdërimi të bëhej në gjuhët e amtare, heqja e ikonave dhe e statujave nga kisha e Zotit, mohimi i sakramenteve katolike, heqja e ligjit të beatifikimit, ndalimi i shitjes së indulgjencave, mohimi i doktrinës së purgatorit, riinterpretimi i transsubancializimit, heqja e ndikimit të traditës mbi Biblën, shpallja legale e martesës së klerit etj. Evropa e cila mbështet mbi tri shtylla civilizimi (kultura pagane, filozofia greko-romake, religjioni i krishterë) për së paku qe dy mijë vjet ndryshimin më të madh e ka pasur pikërisht në fillim të shekullit të XVI me shfaqjen e reformacionit, përkatësisht me shfaqjen e kishës protestante me Martin Luterin, dhe kjo datë është 31 tetori, andaj ky vit është edhe viti jubilar i Reformacionit Protestant, pasi po mbushen plot 480 vjet. Premisat për një reformacion evropian Qysh se krishterimi ra në dorën e perandorit romak me prejardhje ilire Konstantini i Madh, në çerekun e parë të shekullit të katërt pas Krishtit, dhe deri në çerekun e parë të shekullit XVI, pra plot 1200 vjet, është ajo periudha e gjatë historike që quhet mesjetë. Gjithë jetën dhe kulturën evropiane e kontrollonte kisha e Romës e cila kishte rrëshqitur skajshëm nga mësimi i Krishtit dhe nga parimet tjera ungjillore dhe biblike. Gjatë mesjetës njerëzit nuk mund ta lexonin Biblën fare, dhe konsiderohej se njeriu është aq mëkatar sa nuk është i denjë ta ketë në duar Fjalën e Tij. Kisha gjatë asaj kohe, në Evropën Perëndimore ishte vetëm katolike, u thoshte popujve se Bibla i takonte vetëm kishës dhe udhëheqësve të saj, kështu që liderët mund t’ua lexonin, por ishte e rrezikshme që populli ta lexonte vetë, për shkak të ‘paditurisë’ së tyre. Përveç kësaj, të krishterët duhej të bënin shumë punë tjera për ta siguruar shpëtimin e tyre, dhe shumica e këtyre punëve e përfitonin kishën të cilat nuk ishin përmendur në Bibël asnjëherë. Në vitin 1382, anglezi John Wyclif e përktheu Biblën nga latinishtja në anglisht, dhe tash mund të lexohej nga populli. Më vonë, një prift çek bëri protestë se çdo njeri duhej të kishte të drejtë ta lexonte Biblën në gjuhën e tyre, dhe jo vetëm ta dëgjonin nga priftërinjtë në gjuhën latine. Në fillim të shek. XVI, shumë evropianë thoshin se Erazmo Roterdami qëndroi si klloçka mbi vezët, ndërsa çeli Martin Luterin. Në fakt gjithmonë kisha e vërtetë krishtere (ungjillore) kishte mbetur në opozitë prej përmbytjes së saj në shek. IV pas Krishtit.

 ARTI I RILINDJES 

Rilindja Arti është art, pikturë skulpturë dhe dekorative të asaj periudhe të historisë evropiane të njohur si Rilindje, del si një stil të veçantë në Itali në rreth 1400, paralelisht me zhvillimet që ndodhën në muzikë, letërsi, filozofi dhe shkencë. Rilindja e artit, perceptohet si një "rilindje" e traditave të lashta, mori si themelimi i saj e artit antikitetit klasik, por transformuar atë traditë me thithjen e zhvillimeve të fundit në artin e Evropës Veriore dhe me aplikimin e njohurive shkencore bashkëkohore. Rilindja e artit, me filozofinë e Rilindjes Humaniste, u përhap në të gjithë Evropën, duke ndikuar dy artistëve dhe me klientët e tyre në zhvillimin e teknikave të reja dhe sensibilitetet e reja artistike. Rilindja e artit shënon kalimin e Evropës që nga periudha mesjetare në moshë të re moderne. Në shumë pjesë të Evropës, e hershme arti Rilindjes u krijua paralelisht me artin vonë mesjetare. Nga 1500 stil Rilindja mbizotëronte. Si Late Rilindja arti (mënyrë e) zhvilluar, ajo mori karakteristika të ndryshme dhe të veçantë në çdo rajon. 

ARTI NE RILINDJEN ITALIANE

 Shekulli xv, per Firencen dhe Italine ishte periudha e nje lulezimi te jashtezakonshem te kultures dhe arteve, qe morri emrin Rilindje. Ne te njejten kohe, ne vendet e ulta u zhvillua nje levizje e ngjashme artistike dhe, per kete arsye shpesh flitet per dy “rilindje” italiane dhe nordike. Termi Rilindje tregon nje rinovim te thelle qe ne shekullin e xv perfshiu artet dhe kulturen te cilat “rilinden” pas dekadences mesjetare. Veprat e jashtezakonshme qe u krijuan ne kete periudhe I detyrohen ne rradhe te pare nje mentaliteti te ri.

NA NDIQNI - SHPERNAJE NE PROFIL

Tweet Follow @DIONISXHANI