STUDIME MBI FAMILJEN DHE MARTESEN - ZAKONET DHE TRADITAT

   UNIVERSITETI “ALEKSANDER MOISIU ” DURRES

FAKULTETI  I EDUKIMIT

MASTER PROFESIONAL : SHERBIME SOCIALE DHE KOMUNITARE

 LENDA : STUDIME MBI FAMILJEN DHE MARTESEN

TEMA : ZAKONET DHE TRADITAT E MARTESES NE ZONA TE  

               NDRYSHME TE SHQIPERISE

Martesat e hershme ishin shume te ndryshme nga ideja e sotme e martesave. Paraardhesit tane primitive qendronin bashke per t'u mbrojtur dhe per te mbijetuar me shume, sesa per te krijuar lidhje te kuptimshme. Dhe, ne momentin qe numri i tyre ishte i sigurte, njerezit primitive formuan tribu, te cilave u qendronin shume besnike. Disa historiane besojne se martesat e para kane qene grup-martesash, qe duheshin kryer detyrimisht brenda tribuve. Dhe, pak kohe me vone, burrat dhe grate filluan te qendronin bashke dhe formuan familjet e vecanta. Qe nga ajo kohe, martesa nuk kane qene gjithmone nje ngjarje e lumtur. Dhe, pikerisht prej rivalitetit te tribuve, shpeshhere grate dhe femijet grabiteshin ose rrembeheshin. Qe kur brenda tribuve ishte e ndaluar te martoheshe brenda klanit, atehere grate rrembeheshin dhe ishin te detyruara te lidheshin ne martese me te huajt qe i kishin rrembyer. Historianet, i referohen shpesh kesaj periudhe, qe ishte pjese e kohes se eres se "marteses me rrembim".

Dreka e beqarise
Sipas shume te dhenave, qe depertojne deri ne ditet e sotme, ky festim per nder te nuses eshte quajtur dreka e beqarise, ose "Gostia e Fundit" (e beqarise). Ashtu si shume tradita te tjera martesore, zakoni ka luajtur gjithmone rolin e nje testi per kohen ne vazhdim. Fillimisht, ky zakon na vjen qe nga shekulli i peste prej Spartes, ku komandantet ushtarake mund te festonin dhe te ngrinin dolli me njeri-tjetrin ne prag, te marteses se njerit prej shokeve te tyre.Madje edhe sot, nje dreke beqaresh, behet pak para dates aktuale te dasmes, apo ashtu si njihet "shija e fundit e lirise" per dhendrin. Duke u shkeputur nga konteksi historik, duhet thene se ne ditet tona ky takim i miqve te nuses dhe dhendrit, behet me nje qellim te thjeshte, qe atyre t'u hiqet ankthi i dites se marteses, ose dites se tyre te madhe.

Martesa
Gjate eres " se marteses me ane te rrembimit", shoket me te afert, asistonin kur dhendri rrembente nusen nga familja e saj. Shoqeruesit ne ate kohe dhe njerezit me prane familjes se protagonistit (dhendrit), duhet te kishin nga nje arme "te vogel", madje dhe mund te luftonin per te ruajtur rrembimin e vajzes, nga reagimi i eger i familjareve te saj, nderkohe qe dhendri largohej me te. Shoqerueset e nuses dhe vajzat e nderit u bene me te pranishme ne keto aktivitete, kur martesa tashme ishte dicka e planifikuar.

Qe disa dite para marteses, eshte nje grua, qe duhet te ndiqte te gjitha pergatitjet e nuses. Kjo vajze apo matrone (grua romake) nderi, qe eshte edhe sot, siguron te gjithe ceremonialin dhe ndihmon nusen, qe te vishet. Te gjitha vajzat e tjera ndihmojne nusen qe te zbukurojne martesen...

Lulet e dasmes
Perpara perdorimit te luleve ne buqeten martesore, grate mbanin buqeta te ndryshme te herbeve dhe luleve te ndryshme me qellimin kuptimplote, per te larguar shpirtrat e keqinj. Me kalimin e kohes, lulet dhe ererat e ndryshme u zevendesuan me lule qe simbolizonin pjellorine dhe dashurine e perhershme. Lule specifike kane kuptime te ndryshme ne vende te ndryshme...

Paja e nuses
Nje institut i rendesishem i se drejtes zakonore familjare, i njohur qe nga kohet me te lashte ka qene paja e nuses. Ne fshatrat shqiptare ku sundonte varferia, paja ishte e kufizuar kryesisht me punime dore prej leshi (corape e veshmbathje tjeter) qe merrte me vete nusja. Sipas librit "E drejta zakonore e Laberise" paja perbehej nga sendet vetjake te nuses, prandaj ato ishin pasuri vetjake e saj. Ne Shqiperine e Veriut, paja e nuses perfshinte edhe priken. Ne Laberi paja pergatitej nga shtepia e burrit. Babai i dhendrit se bashku me babane e nuses shkonin ne pazar dhe i blinin rrobat e nuses qe nga kepucet (zakonisht 2-3 pale) e deri tek shamia e kokes. Kjo norme e pashkruar e se drejtes zakonore ka vepruar kudo ne Shqiperi e ne Kosove. Ndersa sot mjaft qe te kesh leke dhe nusja blen gjithcka cfare do vete.

Velloja e nuserise
Velloja, ne menyre origjinale, eshte mbajtur nga grate e pamartuara per te treguar modestine. Ne ceremonine martesore, nje nuse e mban vellon si simbol te nenshtrimit dhe premtimit, qe do t'i bindet te shoqit te saj. Dhe, vetem pas ceremonise veli ngrihet per te zbuluar pamjen e nuses, perpara dhendrit. Dikur ne shekullin e 16-te, veshjet me vello ishin shume delikate, ndersa vellot me tantella, per here te pare u bene popullore mbas marteses se Mbretereshes Viktoria ne vitin 1840.

Unazat e marteses
Tradita e unazave te marteses eshte nga me te vjetrat nder te gjitha traditat e tjera martesore. Afersisht, cdo qyteterim, duke filluar qe nga egjiptianet, i kane perdorur unazat martesore, si simbol te marreveshjes martesore. Sipas hiroglifeve egjiptiane, rrethi perfaqeson perjetesine, dhe unazat e para jane bere nga fijet e barit, lekura, bari i thate, kocka apo fildishi. Dhe, kur u zbuluan metalet, atehere ato zune vendin kryesor ne perberjen e ketyre unazave.
Vendi klasik ku duhet mbajtur unaza martesore eshte gishti i katert i dores se majte.Ky zakon ka filluar tek egjiptianet, sepse ata besonin qe nje vene ne doren e majte, qe ndodhej pikerisht ne gishtin e katert, kishte direkt lidhje me zemren. Ndersa shpjegimi pragmatist i sotem eshte i thjeshte: vihet ne doren e majte, sepse shumica e njerezve e kane inaktive kete dore, pasi keta njerez shkruajne me te djathten.

Por, ka dhe perjashtime, pasuesit e Elisabetes ne Angli, e mbanin ne doren e djathte unazen martesore, dhe mbanin madje disa te tilla. Katoliket romane po ashtu i mbanin ne anen e djathte. Gjithashtu eshte e ndaluar, qe unazat e marteses, te blihen diten e premte. Per supersticion, unazat nuk duhen mbajtur, perpara ceremonise se marteses.

Muaji i mjaltit
Muaji i mjaltit, i ciftit te sapomartuar, nuk ka pasur kuptimin, qe ka ne ditet e sotme, si muaji i pare i kaluar sebashku. Fjala ka ardhur, ose ka rrjedhur nga Evropa e veriutNë Shqipëri, akti i martesës mbahet nga punonjësi i zyrës së Gjendjes Civile në bazë të dokumentave të paraqitura. Sipas Kodit të Familjes dhe legjislacionit shqiptar në fuqi, martesa lidhet midis dy bashkëshortëve që kanë mbushur moshën 18 vjeç. Dhjetë ditë pas zyrtarizimit të lidhjes në gjendjen civile bëhet edhe shpallja publike e aktit. Nëse askush nuk do ta kundërshtojë, çifti mund të trashëgohet i qetë.

Nga dasmat 1 javore, tek ato me 50 vete
Deri ne fillim te viteve 90 dasma shqiptare zgjaste nje jave rresht dhe te ftuar ishin mbi 100 vete. Harxhe te medha per familjen, por qe i merrnin mbrapsht pasi te ftuarit nuk benin dhurata, por hidhnin leke ne tabaka, "zakon"i stisur gjate sistemit komunist, ardhur prej varferise, por qe ka mbetur dhe sot. Sot jane te rralla dasmat e tilla te medha. Me e zakonshmja eshte ajo e tipit kur nusja dhe dhenderi ftojne vetem hallat, tezet dhe shoqerine rreth 50, 70 veta. Shtrohet nje banket i vogel; gjate te cilit nusja nderron dy dhe tre fustane, pasi sigurisht eshte dita e saj. Ne dasmat e sotme nusja kercen sa mundet, ndersa duhet te nuseronte gjithe turp, e nuk guxonte as te buzeqeshte. "Dasma vazhdoi tri dite e tri net. Dasmoret hengren e pine dhe per nje jave nuk u doli pija". Keshtu pershkruhen dasmat e familjeve shqiptare, te cilat fillonin qe te henen ne mengjes dhe perfundonin te henen tjeter. Per nje jave njerezit hanin, pinin dhe kendonin per fatin e dy te rinjve qe martoheshin. Ndersa sot ndodh e kunderta. Mund te te lajmerojne se marton nipin para dy diteve te dasmes dhe vetem te dielen te jesh i pranishem ne koktejlin e thjeshte, qe do te organizohet me kete rast.

Tradita ka mbetur vetem te vallet
Asaj qe ndoshta dasmoret shqiptare nuk i kane shpetuar dot, jane vallet e tradites. Edhe cifti nuk shkon ne dhomen e gjumit, nese nuk ka kryer ritin e valles se nuses dhe dhendrit. Shoqerimi i ciftit qe kercen ne shoqerine e prinderve eshte e vetmja tradite, e cila ka shpetuar e paprekur. Edhe pse lokali ku dasmat organizohen jane te vogla, cifti, domosdoshmerisht, duhet te kerceje hipur mbi nje tryeze, ku do te digjet edhe shamia e beqarise. Sipas tradites, ne vallen e nuses merrnin pjese edhe te aferm te tjere, te cilet tashme duken rralle e me rralle ne kete valle. Kjo per faktin, se nusja dhe dhendri lodhen.

"Ritet e mira te marteses, qe i kemi humbur"
Shume kohe me pare ne dasmat shqiptare ne vend te parave jepeshin dhurata. Tek-tuk ka rikthim te kesaj tradite edhe ne ndonje dasme shqiptare qytetare. Por ne me te shumtat e rasteve doroviten para. Nderkohe qe tradita te tjera negative jane ne rikthim, jane harruar fare tradita te mira si ajo e sponsorizimit te pajes. Gjate dhjetevjecarit te fundit ka patur shume ndryshime ne ritin e dasmes, fejeses dhe marteses. Kjo shpesh ka ndodhur per arsye te difuzimit kulturor nga vendet fqinje. Per shembull, eshte shtuar perdorimi i pijeve te tjera qe pak perdoreshin ne dasmat tradicionale ku dominonte rakia. Tani perdoret shume vera dhe birra. Keto prirje kane lidhje me emigracionin. Per shembull ne dasmat e te emigruarve ne Itali shpesh shoket e dhendrit qellojne njeri-tjetrin me torte, por sidomos dhendrin. Kjo si shenje e jetes se lumtur por me ndikim nga kultura italiane. Nga ana tjeter eshte thyer zakoni per mosvajtjen e dhendrit vete per te marre nusen (prej kohesh) dhe tani dhendri shkon ta marre nusen, madje si shofer. Keto jane disa shembuj periferike te ndryshimeve qe kane ndodhur ne ritet e dasmave. Nje ndryshim i rendesishem eshte ai i shtimit te diferences ne moshe mes dhendrit dhe nuses, edhe kjo e lidhur me emigracionin. Ne nje fare menyre ne kete rast kemi te bejme me rikthim tek tradita shqiptare, ku kishte diference te konsiderueshme ndermjet burrit dhe gruas ne moshe. Sot kjo diference sipas statistikave shkon deri ne 2 vjet me shume se paraadhesja, pra ne 6-7 vjet ndermjet burrit dhe gruas. Ky fenomen ndodh sepse emigranteve shpesh u shkon mosha duke punuar jashte. Nje rikthim tjeter eshte fakti, qe nje pjese e emigranteve marrin gra te pashkolluara. eshte nje rikthim negativ, sepse keto gra po e humbin ne kete menyre pavaresine ekonomike dhe njekohesisht pushteti ekonomik i burrit eshte rritur shume. Por vec traditave jopozitive te se shkuares ka tradita te mira, tek te cilat ia vlen te kthehesh. Nuk eshte ne traditen e shqiptareve komercializimi i dasmes. Si rregull nuk cohej para ne shtepine e atyre qe martoheshin, por dhurata si per shembull dashi ose dicka simbolike si sheqer, etj. Sipas mendimit tim, me mire te behen dhurata simbolike sesa te detyrosh ne nje fare menyre te ftuarit e tu te dorovisin para, edhe kur jane te varfer. Komercializimi i dasmave eshte bere nje gje vulgare.

Zona e Korçës: Bukë me qiqra për nusen që të jetë pjellore
Korça i ruan traditat e saj të lashta edhe sot e kësaj dite, ndoshta më shumë sesa disa qytete të tjera. Atmosfera e dasmës fillon që një javë para, të hënëën. Fillojnë përgatitjet, njerëzit janë nga s janë vijnë dhe çdo natë bëjnë darkë, mblidhen të gjithë. Të mërkurën merret paja e nuses dhe në shumicën e rasteve i mbledhin të gjithë fëmijët e mëhallës që të shkojnë të marrin pajën. Kur niset makina, hedhin sheqerka dhe oriz. Më pas, bëhet adeti i zënies së bukës me qiqra. Të gjitha gratë mblidhen në dhomë rreth e rrotull dhe këndojnë dhe fëmijët e shtëpisë e shtypin nganjëherë qiqrën dhe më pas gratë fillojnë të zënë bukën dhe e lënë të vijë deri të nesërmen në mëngjes. Të enjten, çupat me mësallkat e reja venë të shpien bukën në furrë.
Të premten, zakonisht nusja mbledh shoqet dhe e festojnë. Gjithashtu të premten shpihet kungulli me verë nga nusja. Pastaj të shtunën është dasma e nuses dhe të dielën, dasma e dhëndrit. Kur shkojnë dhëndri me të afërmit të marrin nusen të dielën, i vëllai i nuses ose një nga djemtë e shtëpisë që kanë caktuar të kryejë këtë detyrë, i vë lulen dhëndrit në xhep dhe kur takohen, vëllai i jep një dackë në faqe dhëndrit (me demek që dhëndri t ia mbajë mirë motrën, ta ketë parasysh dackën që ka ngrënë) dhe dhëndri i fut në xhep para vëllait të nuses në këtë moment. Më pas, para se të ngrihen të gjithë dhe të marrin nusen, vllami (i bërë si vëlla)hedh para dhe të gjithë i shikon në dysheme që i mbledhin ku ranë e ku s ranë. Gjithashtu, vllami i ndron dhe këpucët nuses, i vesh këpucë të reja me porosi. Kur jashtë dëgjohet boria e makinës, nusja përcillet dhe e gjithë mëhalla ka dalë jashtë që ta shikojë. Kur hyn nusja tek dera, i vënë dy bukë me qiqra nën sqetull (që nusja të jetë pjellore) dhe vjehrra ia bën gishtin nuses me mjaltë, bën kryqin lart te dera që të bekojë shtëpinë dhe të jetë e ëmbël. Ortodoksët e kanë zakonin që vënë kurorë në kishë, ndërsa myslimanët i vënë unazat në shtëpi, kur venë të marrin nusen, dhe krushkat këndojnë: Epo këto krushkat moj,/ sa të mira moj, sa të mira/ na e mbushen çupën/ me lira moj me lira/...

Zona e Shkodrës: Byrekun e bën vjehrra, por quhet “i nuses„
Familja ia nis përgatitjeve muaj përpara, në radhë të parë me rrobat e nuses. Një javë para dasmës mblidhet gjithë fisi çdo natë tek djali, është një atmosferë e paparë. Ndërkohë që vajza është te dajat deri tre ditë para dasmës. Çifti dy-tre javë para dasmës nuk është i lejuar të shihet. Të enjten shkojnë ca gra të fisit të djalit tek nusja për ta parë dhe po ashtu, për t i çuar dhuntinë: Kjo përmban fustanin e nusërisë dhe çdo gjë që mund t i duhet ditën e dasmës. Po ashtu dhe dhuratat për familjen e nuses dhe për nusen, nga farefisi i djalit. Po të njëjtën ditë, pasdite, shkojnë ca gra tek familja e djalit me dhurata për gjithë fisin e djalit nga familja e vajzës. Të premten në darkë ose të shtunën vinë ca njerëz të djalit të marrin pajën e nuses. Këtu burrat janë brenda, ndërsa familja e nuses vë çdo gjë brenda në makinë. Në momentin që burrat dalin dhe duan të hipin në makinë, gjejnë një çun të vogël në makinë, i cili (sipas zakonit) nuk zbret nga makina pa i dhënë para. Burrat provojnë në fillim me pak para dhe e pyesin: „Të mjaftuan?” Dhe djali i vogël, natyrisht nuk zbret, derisa të ketë duart plot me para. Të premten çojnë nusen në parukeri dhe në darkë vinë të gjitha shoqet e nuses me dhurata. Të shtunën, familja e vajzës ka përgatitur dasmën në të cilën është i ftuar vetëm, kurse gjithë të tjerët janë njerëzit e vajzës. Kërcejnë, hanë, pinë… (fustani i nuses është ndryshe nga ai i ditës që vjen). Të dielën që me natë, nusja shkon sërish në parukeri, që të ketë një pamje tjetër. Kurse djalit i sjellin berberin në shtëpi, i presin flokët (zakon) i heqin mjekrën. Pastaj, e ëma i vë kollaren dhe i vesh xhaketën. Afërsisht në 10.00 mbërrin djali me të tijët që të marre nusen. Normalisht kanë orkestër me vete, kërcejnë tek shtëpia e vajzës. Ndërsa ca burra, ndër ta dhe dhëndrri, janë brenda. Vjen momenti për të dalë nusja. Nga shtepia e nxjerr vëllai dhe daja (nëse nuk ka vëlla një djalë xhaxhai). Tek oborri del dhëndrri dhe merr nusen nga krahu. Kur mbërrijnë tek shtëpia e dhëndrrit, i mbulojnë me oriz e karamele. E ëma i pret tek dera me bukën, që ta vërë nën dorën e nuses dhe me mjaltin. Ngjyen gishtat e nuses në mjalt dhe lyen cepin e derës. Më vonë i vënë nuses një çun të vogël në prehër të cilit ajo i jep një kokërr mollë dhe një palë çorape. Në vazhdim, çifti është vetëm, derisa të fillojë “dasma” e vërtetë. Ata mbërrijnë me vonesë si gjithmonë. Në dasmë ka shumë- pak njerëz dhe shoqëri të vajzës. Në momentin që çifti kërcen, i mbulojnë me para. Ajo që ka ngelur nga mbrëmja është e çiftit pastaj. Në mëngjes, nusja çohet në 5.00 të përgatisë kafenë për vjehrrën dhe vjehrrin. Dhe po ashtu tërhollë byrekun, (edhe pse në shumicën e rasteve nuk di dhe në fakt ajo vetëm sa i prek petët dhe në të vërtetë, e bën vjehrra). Pastaj, kur vinë njerëz, u thonë ”Byreku i nuses”.

Zonat e Tepelenës, shumë harxhe në ushqim dhe shumë romuze
Dasma në zonat rurale është një eveniment i rëndësishëm, që kërkon përgatitje dhe përkushtim. Ftesat nuk ekzistojnë, sepse miqve u çohet fjalë me lajmës. Proekupimin më të madh e ka përgatitja e ushqimit. Hapi i parë është zgjedhja e mishrave, që duhet të jenë kryesisht desh kopeje dhe llogaritet gati 1/2 -1 kg për mik të ftuar. Hapi i dytë është rakia, ajo duhet të jetë e fortë dhe llogaritet të jetë minimumi dy litra për person. Sa për pjesën tjetër të ushqimit, nuk ka shumë rëndësi. Nqs janë plotësuar këto kushte, krijohet ideja që dasma po nis mbarë. Më pas zgjidhen personat që do të pjekin mishin në hell dhe këta duhet të jenë ekspertë, ndryshe miqtë do të jenë të pakënaqur. Më pas, bëhet plani i uljes së miqve. Shtrimi bëhet në dy anë, në një anë gratë dhe në një anë burrat. Të krijohet ideja, që dasma është vetëm ngrënia dhe vajza që martohet, është thjesht një kukull, këto momente që zëri nuk i dëgjohet dhe e qeshura kurrsesi nuk zë vend në fytyrën e saj. Dasmën e hap i zoti i shtëpisë ku uron të gjithë për ardhjen dhe e mbyll fjalën "Ua shpërblefsha në fëmijët tuaj".
Dollinë e parë duhet ta marrë krushku më i freskët i familjes dhe përgjatë natës, dollia vazhdon sipas një riti të vjetër, ku askush s ka të drejtë ta prishë, përndryshe kjo mund të çojë në përmbysjen e tavolinës dhe dasmës gjithashtu. Bejtet janë pafund dhe këtu. Burrat tregojnë kush është më i fortë dhe më i zgjuar. Nqs dikush nuk mund të pijë aq sa i kërkohet ose nuk di ta kthejë bejten, ai nuk është “burrë” ato momente aq sa do të përflitet. Këngët janë ato polifonike të traditës, ndërprerë tek-tuk nga orkestra, që duket se ka thjesht rol plotësues. Dhe dasma vazhdon deri sa më të fortet të mposhten.
Pas dasme, të hënën, gjithe miqtë duhet të pinë kafe nga nusja ku do ta darovitin dhe urojnë për jetë të lumtur. Më pas hapet paja, ku një i afërm do të tregojë se ç ka sjellë nusja dhe dhuratat për njerëzit e burrit. Ndryshe ndodh në qytet. Dasma rrjedh normalisht si në gjithë qytetet e Jugut, e hareshme me këngë, valle ku çifti është qendra e vëmendjes dhe këngët, vallet, romuzet gjithçka u dedikohet atyre

Zona e Laberise

Ne zonen e laberise, ne fillim te ketij shekulli, tradita ka qene qe zakonisht nusja e dhendri nuk njiheshin me njeri tjetrin. Fjalen e marteses e jepnin prinderit e tyre. Diten e dasmes, krushqit vinin me kuaj per te marre nusen ( nuk e di vinin me arme apo jo, sepse shkrehja e armes kur merrej nusja ka qene zakon ne disa krahina). Nusja vinte hipur mbi kale, me koken te mbuluar me duvak ( ne jug quhet ndryshe, por nuk me kujtohet), dhe kalin ia jepte babai, ishte pjese e pajes se saj. Kur nisej me krushqit per ne shtepi te burrit, zakoni ka qene qe ta shoqeronte nje mashkull nga familja, zakonisht vellai i vogel.

Kishte dhe nuse qe vishnin fustan te bardhe e vello, por tradita ka qene citjane te kuqe atllasi ose mendafshi, dhe xhoke te qendisur e te shndritshme, shami me temina, dhe koken te mbuluar me duvak. Floket dhe gishtat i lyenin me kena. Menuja tradicionale ka qene mishi i pjekur ne hell, bageti pra, me yshmer, nje gatim me miell misri, gjalpe te pjese te brendshme bagetie. (keto di une, por ka dhe te tjera).

Embelsira tradicionale ka qene revania.

Organizimi i dasmes behej nga nje djale i ri i fisit, i ngarkuar prej te zotit te shtepise, qe kujdesej per misherat ne hell, cilesine e pjekjes se tyre, gatimet, sistemimine miqve ne tryeza etj ( nqs kujtoni Birce haskon tek filmi Malet me blerim mbuluar, ajo eshte tmam ashtu sic ka qene zakoni). Grate e burrat uleshin mbi shilte te mira, ne dhoma te vecanta.

Kenga e vallja nuk pushonin deri vone, e rakia derdhej lume. Nje zakon shume karakteristik i kesaj zone ka qene, kur krushqit shkonin te merrnin nusen, zakoni e donte te ishin prezent njerez shume te zgjuar e te shpejte ne te menduar, sepse aty hidheshin batuta , ose kunja me njeri tjetrin, nga ana e njerezve te nuses dhe dhendrit , qe hidheshin e priteshin sa nga njera ane ne tjetren dhe qe ishin te krijuara aty per aty dhe qe donin pergjigje te shpejte, PSH:

Njerezit e nuses:NUSJA JONE E MIRE E MIRE, DHENDERI SI KEC I SHTIRE.

Njerezit e djalit:DHENDERI YNE KALLEP SAPUNI, NUSEJA SURRAT MAJMUNI.

Mos qeshni, keshtu ka qene tradita, keto ishin pjesa me me humor e dasmes, ku duhej te krijoje vargje bukurie per nusen e te ulje dhendrin apo kenge trimerie per djalin e te ulje nusen.

Dhe ne fund vjen nata e pare e marteses
Ne nje pjese te jugut ka qene zakon qe nusja naten e pare duhet te flinte jo me dhendrin, por me nje femije te vogel, djale, nga fisi i tij, sepse ne besimin popullor, keshtu nusja do te lindte djem. ne nje pjese tjeter, nusja e dhendri mbylleshin ne dhome per 3 ore dhe tere kete kohe perpara deres se dhomes se tyre, fisi kendonte e kercente, thurnin vargje humoristike qe i flisin me ze te larte, duke ngacmuar dhendrin e nusen.

Dasma Tiranase
Kësaj here shkrimi mbi traditën dhe ritualet kryesore të jetës, si dasma, lindja e vdekja, ka për shtysë interesimin e madh të treguar nga lexuesit on-line dhe si burim kryesor disa forume, në të cilat qytetarë të shumtë nga Tirana, të nxitur nga reportazhet e mëparshme të "Shekulli-Kontakt", kanë treguar diçka mbi zakonet e trevës së tyre.

Dasma fillon që të enjten, ku hapen dyert e shtëpive dhe priten me muzikë e ëmbëlsi vizitat e shoqerisë (ku shumica shkon tek nusja, se aty e kanë qejfin; dhëndrit një kostum i është veshur, pak ka ndryshuar). Gjithsesi dhëndrin nuk e veshin dhëndër deri ditën që shkon e merr nusen...",duke vijuar të tregojë se "pastaj e premtja është dita që nisin pajën për te shtëpia e dhëndrit, apo shtëpia e ardhshme e nuses.Gratë vijnë e shikojnë se ça` do çojne dhe gratë andej nga dhëndri shikojnë se ça` ka sjellë nusja (se doemos, po nuk na i pa dhe komshiu brekët ne, nuk ka derman!). Shumë familje kanë traditat e tyre të vogla, që i kalojnë brez pas brezi. Në të gjitha dasmat tiranase në çdo valixhe të pajës nusja hidhte disa karamele, pak oriz dhe nga dy sytha lulesh, si për të treguar një fillim të ri e me ëmbëlsi".

Dita e shtunë, për tironsit quhet dita e nuses. Kjo jo më kot, por sepse atë ditë nusja feston fundin e beqarisë dhe bën darkë pa burrin, si hera e fundit që "është e lirë". Sipas zakonit, darka fillon rreth orës 20.00 dhe atëherë zhvillohej në ndonjë prej oborreve më të mëdha të lagjes, ndërsa në ditët e sotme kryhet sipas qejfit, në lokale të ndryshme pasi është më praktike dhe tradita ka humbur disi fillin e saj.

Krushqit vijnë në darkë vetëm pas mesnate dhe janë një rreth i ngushtë familjar i dhëndrit, por që siç thamë, të pashoqëruar nga dhëndri. Ata nuk qëndrojnë më tepër se një orë dhe janë të detyruar që sipas adetit, të hedhin valle për nder të familjes...

Kurse të dielën, nusja përgatitet që të lërë shtëpinë e nënës dhe zakonisht rreth orës 11 vjen dhëndri me dajën dhe me një fëmijë të vogël, i afërm të tyre, i cili i jep lule nuses ndërkohë që ajo duhet ta dorovitë. Më pas ata hipin në makinën e zbukuruar (dikur pelë e bardhë) dhe bashkë me shoqëruesit nisen drejt shtëpisë së dhëndrit, ku dasma zhvillohet sigurisht, në madhështinë e saj të tejplotë. Kur hyn dhëndri në dhomë, takohet me të gjithë dhe përpara i del vëllai i nuses, ose nëse nusja nuk ka vëlla një kushëri i saj, i cili më pas e gjuan djalin me një shuplakë. "Të gjithë bërtasin bjeri, bjeri fort, por ne nuk i bien.E gjitha kjo bëhet sa për t'i treguar dhëndrit, se ka dikush këtu për këtë vajzë dhe ai duhet të sillet me kujdes ndaj saj, ta respektojë dhe të mos ta përdhosë sipas qejfit..."

Njëri nga krushqit e dhëndrit, është si zakon që duhet të tregohet i shkathët dhe më i zoti se njerëzit e shtëpisë së nuses, për t'i vjedhur një objekt apo send të çfarëdoshëm para se të dalin jashtë dhe më pas t'ia japë të zotit të shtëpisë, duke i thënë se "ne jemi më të zotët. Jua hodhëm...!Pas kësaj, nusen e zbukuruar e hipin në makinë, të cilës i kanë vënë dhe një sixhade sipër. Ndërkaq, nusja duhet të hedhë një vezë mbrapsht, motiv të cilit për momentin nuk ja kemi gjetur ende domethënien simbolike.

Nusja te vjehrra Sa i afrohen shtëpisë nusja me krushqit, shohin vjehrrën që del e pret te dera me një llokume, që gjysmën e ha vetë dhe gjysmën ia jep nuses, si dhe me një pjatë me mjaltë, në të cilën nusja ngjyen dy gishtërinj dhe i fshin te pragu i portës. Pasi mbaron dhe ky detaj ceremonial, zakoni e do që nusja të hyjë brenda dhe të qëndrojë e gjora për disa orë rresht me kokën ulur, pa shikuar askënd në sy e fytyrë, duke i takuar të gjithë, e duke u thënë veç "Faleminderit!", teksa e urojnë që të trashëgohet dhe të ketë jetë të lumtur. Pas kësaj, nusen e marrin dhe e fusin në dhomën e saj, ku i tregojnë se si ja kanë mobiluar. Nëse nusja nuk e pëlqen kjo duket shumë shpejt, pasi acarimet me vjehrrën për pozicionimet e krevatëve, kolltuqeve, tavolinave, do të jenë të pashmangshme dhe sa vjen e më të shpeshta..Kur nusja hyn në dhomën e saj shkon tek krevati, ku i vjen një vogëlush i afërm i burrit, të cilin ajo duhet patjetër që ta dorovisë. Në atë çast në dhomë hyn dhëndri, i cili ia heq këpucën nuses dhe nis t'ia mbushë me florinj.

BIBLIOGRAFIA

Informacionet per kete detyre kursi jane marre nga keto faqe interneti dhe me pas jane perpunuar :

www.martesetrevashq.com

www.traditatzakonetfejesa martesa.com

MASTER PROFESIONAL - SHERBIME SOCIALE DHE KOMUNITARE - ADMINISTRIMI I PROJEKTEVE SOCIALE DHE KOMUNITARE

  UNIVERSITETI “ALEKSANDER MOISIU ” DURRES

FAKULTETI  I EDUKIMIT

       

MASTER PROFESIONAL : SHERBIME SOCIALE DHE KOMUNITARE

LENDA :ADMINISTRIMI I PROJEKTEVE SOCIALE DHE

                KOMUNITARE

TEMA :  Hapja e kurseve profesionale rrobaqepsie per  50 gra te komunitetit Rom.

                    

                          PROJEKT PROPOZIM

Titulli: Dërgimi i 50 vajzave të komunitetit Romë në kurse profesionale për 2 vjet.

Përshkrimi i situatës dhe problemit:

Historikisht popullsia shqiptare është karakterizuar nga marrëdhënie harmonike midis pakicave

etnike dhe shumicës. Këto marrëdhënie kanë evoluar në shekuj duke e renditur Shqipërinë

si vend model për bashkëjetesën midis komuniteteve etnike dhe besimeve fetare.

Minoriteti rom konsiderohet një minoritet gjuhësor. Të dhënat stastistikore lidhur me numrin e

romëve që jetojnë në Shqipëri, mungojnë, pasi një regjistrim i përgjithshëm i tyre nuk është bërë

asnjëherë.

Romët jetojnë në Shqipëri për më tëpër se 600 vjet. Ata kanë arritur në Shqipëri para pushtimit

otoman. Nga studimet e bëra supozohet se kanë ardhur nga India pastaj nëpërmjet Ballkanit në

Europë. Origjina e tyre njihet jo për shkak të dëshmive të sakta historike por kryesisht nga analizat gjuhësore. Gjatë regjimit komunist, romët kanë përfi tuar punësimin, reformën agrare mbi tokën, sigurinë për të nesërmen, shkollimin e detyruar, strehimin, etj., ç`ka bëri që ata të integrohen njëlloj si gjithë popullsia maxhoritare, pavarësisht të metave të atij sistemi. Në përputhje me politikën e punësimit të plotë, shteti ishte i detyruar t`u siguronte punësimin si burrave ashtu edhe grave në funksion të nivelit të shkollimit dhe të aftësive të tyre profesionale. Me përmbysjen e komunizmit dhe me fi llimin e ndryshimeve demokratike romët ishin të parët që humbën punësimin dhe shkuan me shpejtësi në fund të shoqërisë. Për shkak të mungesës së arsimit dhe të kualifi kimit të nevojshëm pozicioni i tyre në shoqëri ndryshoi në mënyrë drastike. Si rezultat i varfërisë së krijuar, me një përjashtim të vogël, gjenerata e re e fëmijëve romë, për të qënë krahë punë për familjet e tyre, nuk është në gjëndje të ndjekë shkollat. Fëmijët romë janë shndërruar në lypsa dhe viktima të trafi qeve të ndryshme dhe të prostitucionit. Aktualisht situata ekonomike e romëve të Shqipërisë dhe kushtet e jetesës janë në nivele shumë të ulëta për shkak të papunësisë që është në shifra disa herë më e madhe se pjesa tjetër e popullsisë jo rome. Kushtet e shëndetit dhe të strehimit janë shumë të 50 gra Rome në nevojë të zonës së Durresit në lagjen Nr. 16 Durrës.

Target Grupi:

Objektivat e projektit:

Të motivojë, mbështesë dhe udhëheqë 50 gra Rome, për t’u punesuar ne kurse professionale rrobaqepesie, përmes ndihmës se EDIL-AL construction dhe përmes përmirësimit të masave mbështetëse të komunitetit.

Kohëzgjatja e projektit:

2vite, gra te moshes 30-40-gra Rome  të rregjistruar.

Aktivitetet e projektit:

·           Identifikimi grave Rome më në nevojë.

·           Do të përzgjidhet një grua për çdo familje të identifikuar duke pasur përparësi me te rejat ne moshe

·           Motivimi i gravete tjera te papuna te perfshihen ne kurse te ndryshme per te mposhtur papunsine..

·           Mundësimi i rregjistrimit të grave Rome pranë qendrave te ofrimit te kurseve.

·           Motivimi i grave për t’i organizuar, çuar dhe ndjekur gjatë kohës që qëndrojnë ne qendrat e ofrimit te kurseve

·           Kontroll i përgjitshshëm shëndetësor dhe një minimum i mbështetjes shëndetësore për grate që do të shkojnë kurset profesionale.

·           Organizimi i aktiviteteve vjetore sportive dhe kulturore për grate Rome.

·           Ndjekja e fëmijëve që mbarojne kursin edhe pas vitit te dyte te punesimit.

Strategjia dhe plani i aktiviteteve:

Fëmijët Romë do të identifikohen nga Nr 16 ne Durres, 2 punonjës të komunitetit do të jetë përgjegjës për të identifikuar dhe mbledhur nga komuniteti i lagjes Nr 16 50 gra Rome të moshës 30-45 vjeçare. 2 rrobaqepes profesioniste, mundësisht femra, do të jenë përgjegjëse për ndjekjen e përditshme te grave ne kurs, dhe pas tij, për njohurite e marra.

Një koordinator për rrobaqepsine do të koordinojë punen e tyre dhe do të monitorojë kursin e 50 grave, do të jetë përgjegjës për dokumentacionin dhe raportimin e progresit të projektit. Do të sigurohen për 50 gra dhe shpërndahen materialet e rrobaqepsise per kursin qe do te ndiqet, gershere, meter, fije, cope, shkumes, uniforma e qendres, veshje dhe materiale të tjera të nevojshme për mbarëvajtjen e grave. 

Grate Rome do të kontrollohen periodikisht nga një mjeke para se të fillojnë kursin dhe 1 herë në muaj gjatë frekuentimit të tij në lidhje me shëndetin e tyre, specifikisht për sëmundjet e lëkurës, diarreja, kequshqyerja dhe dizanteria. Mbështetja dhe materialet e rrobaqepsise do të ofrohen për gjatë 2 vitet që përfshijnë frekuentimin e kursit .Kështu që grate do të monitorohen dhe mbështeten vazhdimisht që të krijojnë interes dhe kënaqësi për kursin qe po ndjekin. Në vijim do të ndiqen periodikisht keta femra për të monitoruar ndjekjen e viteve të tjera të kurseve me te avancuara, duke filluar që nga viti i pare ne vitin e 2. 2 animatorë socialë do të kujdesen për nivelin e aktiviteteve të zonës, duke përfshirë banoret e komunitetit Koordinatori i qenderesdo të jetë përgjegjës për prezantimin e aktiviteteve të projektit tek banorët e komunitetit dhe institucionet në të, për monitorimin, raportimin dhe zbatimin e projektit në tërësi dhe per te ndergjegjsuar sadopak kete komunitet per punesim.

Inputet e projektit: (çfarë organizata ka nevojë si burime për zbatimin e projektit). 

Njerëz- 2 punonjës të komunitetit, 1 koordinator për qendren, vullnetarë të papaguar, 1 mjeke pediatre.

Para- USA $ 15.120 kërkohen për të blerë materialet e rrobaqepsise dhe veshjet, kryerjen e aktiviteteve sociale dhe argëtuese, rrogat për stafin e projektit dhe shpenzimet administrative.

Materialet- Mjetet qe do te perdoren per te punuar, si gershere, copa te ndryshme, shkumesa, meter, manikine per prova, veshje, uniforma.

                                                                                                                           

Outputet (Rezultatet e projektit):

Rreth 50 gra  Rome do të rregjistrohen në nje qender e cila ofron kurse professionale rrobaqepesie

Rreth 50 familje Rome do të përfitojnë punesim për fëmijët e tyre.

grate do t’i largohen shfrytëzimit, rreziqeve të rrugës dhe analfabetizmit.

Rreth 500  anëtarë të komunitetit, ose 100 familje do të informohen dhe motivohen për punesim te metejshem

Papunsia teg grate rome do te reduktohet me 85%.

Më shumë gra Rome do të rregjistrohen në kurse te ndryshme.

Ky projekt do t’i adresohet grave te reja ne moshe, shëndetit dhe mjedisit social të grave Rome, me një ndërthurje të integrimit social të familjeve të tyre në shoqërinë Shqiptare.

Monitorimi dhe Vlerësimi:

Projekti do të monitorohet herë pas here në lidhje me realizimin e objektivit. Të dhënat, ose treguesit do të mblidhen nga punonjësit e komunitetit. Koordinatori I qendres do të rishikojë progresin e projektit dhe do t’ia prezantojë shqetësimet dhe rezultatet e tij ne qendren ku kryhet kursi I rrobaqepsise ne komunitetin e lagjes nr 16 te Durrësit, zyrës për mbrojtjen e të drejtave të grave në Bashkinë e Durrësit dhe Drejtorisë Rajonale të Shërbimit Social. Vlerësimi vjetor do të kryhet nga organizata financuese dhe vlerësimi final i projektit do të kryhet nga një grup vlerësuesish të jashtëm të përbërë nga anëtarë të komunitetit, stafit të shkollës dhe institucione të tjera të lidhura me grate dhe aksesin e tyre në kurs.

Qëndrueshmëria e projektit:

grate e motivuara dhe që ndjekin kursin do të inkurajohen dhe ndiqen gjatë 2  viteve për ta vazhduar arsimin e tyre më tej. Pas përfundimit te vitit te pare, ata do të ndiqen të vijojnë në vitin e dyte, dhe përmes drejtuesit te qendres  do t’u ofrohen lehtësira (libra falas, certificate ne fund te kursit) atyre dhe familjeve të tyre. Projekti do të shërbejë si një model për komunitetet e tjera Rome të vendit dhe organizatat që punojnë për largimin e tyre nga shfrytëzimi në rrugë, shëndeti i dobët dhe analfabetizmi.

MASTER - ADMINISTRIMI I PROJEKTEVE SOCIALE DHE KOMUNITARE

UNIVERSITETI “ALEKSANDER MOISIU ” DURRES

FAKULTETI  I EDUKIMIT

MASTER PROFESIONAL : SHERBIME SOCIALE DHE KOMUNITARE

LENDA :ADMINISTRIMI I PROJEKTEVE SOCIALE DHE   

                 KOMUNITARE

TEMA :PROJEKT PROPOZIM - NDERTIMI I MURIT RRETHUES DHE SISTEMIME NE SHKOLLEN E MESME SPORTIVE BERNARDINA QERAXHIA

Projekt Propozim

Titulli : Ndërtimi i murit rrethues dhe sistemime ne shkollen e mesme sportive Bernardina Qeraxhia Bashkia Durres.

 1. Të dhëna të përgjithshme

 Aplikanti/ët: Bashkia Durres

Personi/at e kontaktit: A.D Drejtor i Urbanistikes D.N Programim Zhvillimi

Titulli i projektit Ndërtimi i murit rrethues dhe sistemime ne shkollen Bernardina Qeraxhia

Vendndodhja Lagja 16 Rruga Hysen Kertusha Bashkia Durres

Buxheti i kërkuar 30.000 €

 2.Përshkrimi i situatës dhe problemit:

Ky projekt do të implementohet nga Bashkia Durres për një periudhë kohore 8 mujore. Me këtë projekt Bashkia Durres synon të rrisë elementet e sigurisë për komunitetin e nxënësve dhe stafeve të këtij kompleksi shkollash, duke përmirësuar infrastrukturën me të gjitha elementet që rrisin sigurinë dhe mbarëvajtjen e proçesit edukativ ne kete shkolle. Gjithashtu do të përmirësohet dhe mjedisi sportiv në oborr, që të ofrojë mundësi për te kaluar kohën e lirë në funksion të një jete të shëndetshme dhe të aksesueshme për të gjithë. Një fushatë ndërgjegjësuese për mirëmbajtjen e këtij mjedisi dhe kundër fenomeneve negativë në të njëjtën kohë, që të rinjtë e këtyre shkollave janë prehë, do të jetë një element tjetër me rëndësi i këtij projekti dhe do të vazhdojë dhe në të ardhmen.Bashkia Durres për zbatimin e këtij projekti do kontraktojë kompaninë që do shpallet fituese në një tender të hapur dhe transparent për të gjithë. Kjo kompani do të mbulojë zbatimin e ndërhyrjeve në infrastrukturë. Gjithashtu, duke qënë se ky projekt ka dhe element sociale të ndërthurur, Bashkia Durres do ngarkojë departamentet përkatëse për të siguruar implementimin e fushatës ndërgjegjësuese si për  mirëmbajtjen ashtu dhe ndaj fenomeneve negativë që kanë ardhur ose janë shtuar në numër nga mungesa e infrastrukturës sociale si: muri rrethues, ndriçimi, mjedis sportiv dhe i gjelbëruar duke qene se eshte dhe nje shkolle sportive . Bashkia Durres  për realizimin e fushatave ndërgjegjësuese ka një histori të mirë suksesi me vullnetarët e Parlamentit Rinor, që kanë qënë një faktorë pozitiv për ndërgjegjsimin në të gjitha nivelet mbi çështjet mjedisore, buxhetimin me pjesëmarrje etj.  Nga proçesi i vleresimit të nevojave duke përdorur forma të ndryshme si: takime formale dhe informale me grupet e interesit, statistika zyrtare nga intitucionet (Policia/DA/Drejtoria e Shëndetit Parësor/Bashkia) ka listuar këto fenomene negative;

Sherre banale midis studentave aty dhe te huaj që kanë gjetë liri hyrje (konflikte djem-vajza), përdorim lëndësh narkotike. Mjedisi i hapur dhe në errësire totale ka lehtësuar hyrjen e shpërndarësve të drogave dhe ka rrit numrin e përdoruesve për studentat e shkollave aty dhe ka rritur rriskun për trafikim njerëzor sidomos të vajzave konviktore që jetojnë tërë kohën aty.  Projekti është hartuar me kujdes që të mos krijojë barriera sociale dhe përjashtime të grupeve vulnerabel. Target grupi kryesor do të jenë të rinjtë studentë të shkolles së mesme , ku në mesin e tyre ka persona te ardhur nga rrethet qe nuk jane te mire integruar me shoqerine e re ne kete shkolle ne te cilen ndodhen nxenes me prejardhje te ndryshme.

Target grupi :

Të rinjtë studentë të shkolles së mesme sportive Bernardina Qeraxhia .

Objektivat e projektit :

 Krijimi i një mjedisi të përshatshëm në oborrin shkolles Bernardina Qeraxhia nëpërmjet rrethimit, ndriçimit dhe krijimit të mjediseve sportive dhe argëtuese për nxënësit dhe komunitetin në tërësi.  Ndërgjegjësim i nxënësve dhe personelit mësimdhënës për mirëmbajtjen e mjediseve të krijuara dhe kundër fenomeneve negative si konflikti, droga dhe trafikimi njerëzor.

Kohezgjatja e projektit :

6 muaj 05.06.2014 - 05.12.2014

Aktivitetet kryesore të këtij projekti do të jenë:

1.Prokurimi

2.Realizimi i murit rrethues dhe sistemimeve (Punime gërmimi, derdhje betoni, mure dekorative, kangjella hekuri, punime shtresa inerte dhe betoni për terrenet sportive, vendosja e ndriçuesve , punime ndriçimi (linja dhe shtylla metalike), vendosja e aksesorëve dekorativë.

3. Ndërtimi i mjediseve sportive (Punime sistemim të sipërfaqes së oborrit, vendosja e pajisjeve specifike etj.

4. Supervizimi – supervizimi i punimeve kryhet nga specialistë të liçensuar të caktuar nga Bashkia Durres, në bashkëpunim me specialistët e dldp-së sipas kushteve të caktuara në kontratën me punëmarrësin.

5.Marrja në dorëzim

6.Fushatë ndërgjegjësuese me nxënësit e shkollave të projektit për mirëmbajtjen e mjedisit dhe kundër fenomoneve negativë si konflikti/drogat/trafikimi njerëzor.

7.Trajnimi i stafit të bashkisë për menaxhimin e projektit sipas standarteve të vendosura nga donatori.

8.Vlerësimi i kënaqësisë së komunitetit për investimin e kryer.

Inputet e projektit: (çfarë organizata ka nevojë si burime për zbatimin e projektit):

- Kompania që do shpallet fituese në një tender të hapur .

Outputet (Rezultate që priten nga ky projekt janë):

Mjedis fizik i sigurt rrethues në kompleksin e shkollave

Infrastrukturë e përmirësuar e oborrit të shkollave

Mjedis sportiv më cilësor për nxënësit dhe i aksesueshëm për personat me aftësi të kufizuara

Të rinj të sensibilizuar për: mirëmbajtjen e mjedisit të krijuar; shmangien dhe zgjidhjen konflikte ndermoshatare, rreziqet e përdorimit të duhanit dhe drogave, rreziqet e trafikimit njërëzor.

Përfituesit e drejtpërdrejtë të projektit do të përfshijnë:

Gjithsej, 820 nxënës dhe 42  mësues. Në përgjithësi, ata do të përfitojnë siguri dhe një mjedis social kulturor e edukativ më të përshtatshëm. Më konkretisht, përfituesit përfshijnë:

nxenes te kesaj shkolle te mesme te cilet 223 janë vajza dhe 597 djem

69 punonjës, nga të cilët  29 gra dhe 40 burra, të cilët do të punojnë në një mjedis më të qetë nga ndikimi i faktorëve të jashtëm.

Përfituesit indirekt do të përfshijnë:

  Familjet e nxënësve dhe mësuesve që frekuentojnë këto shkolla dhe konviktin.

 Komuniteti në tërësi i Qarkut Durres

Mënyra e organimit të prokurimit

Prokurimi do të kryhet mbështetur në ligjin nr 9643 datë 20.11.2006 “ Për prokurimin publik “i ndryshuar . Mënyra e prokurimit do të jetë i hapur me mjete elektronike . Nga specialistet e Drejtorise se Urbanistikes pergatitisin dokumentacioni tekniko-ekonomik i tenderit, i cili perbehej nga projekti teknik, specifikimet teknike dhe preventivi me te gjitha zerat e punimeve qe do te kryheshin. Sipas urdherit te prokurimit nga ana e Kryetarit te Bashkise percaktohet fondi limit pa Tvsh, objekti i prokurimit, procedura e prokurimit dhe njesia e prokurimit.Dhe po me urdher te Kryetarit caktohet Komisioni i vleresimit te ofertave per kete prokurim .Njesia e Prokurimit, bazuar ne dokumentat standarte te miratuara nga APP hartondon kumentacionin ligjor, ekonomik, financiar dhe teknik ku u perfshine dhe kerkesat per kualifikim te operatoreve ekonomike. Dokumentacioni i pergatitur, se bashku me formularin e njoftimit te kontrates dergohet ne forme elektronike prane APP, e cila ben publikimin ne faqen zyrtare www.app.gov.al dhe ne buletinin e prokurimeve publike. Bashkia Durres pritet të kryejë prokurimin online sapo të miratohet financimi nga DLDP. Në momentin e shpalljes së fituesit nga ana e Bashkisë Durres lidhet kontrata dhe fillohen punimet nga kompania fituese. Nje kopje e kesaj kontrate dergohet ne zyren e DLPD.

Rreziqet/Supozimet

 Bashkia Durres nuk parashikon ndonjë rrezik të mundshëm për mos zbatimin e projektit, pasi mjedisi është aset i bashkisë.Ne supozojmë qendrime indiferente të një grupi të rinjësh në aktivitet sensibilizuese,por Bashkia Durres do të marrë të gjitha masat me specialistë të mirë të fushës,që këto aktivitete të jenë kreative dhe më elementë argetues dhe tërheqës për grupin e targetuar në projekt.

 Faktorët cilësorë

 a) Aspektet gjinore.

 Ky projekt është i ndjeshem ndaj çështjeve gjinore dhe mundëson përfitim direkt pothuajse të barabartë për gra/vajza dhe burra/djem të komunitetit që jeton në atë mjedis.Gjatë zbatimit do të konsultohen direkt gratë dhe vajzat përfituese me takime formale dhe informale. Ky projekt do të ndikojë në përmirësimin e cilësisë së jetës të të gjithë komunitetit të lartpërmendur, përfshirë rritjen e sigurisë së jetës së tyre dhe aksesin në veprimpari dhe kalim të kohës së lirë në mjedisin e brendshëm të përmirësuar në infrastrukturë si ndriçim, gjelberimi, dhe sportive. Muri rrethues do të ketë impakt të drejtpërdrëjtë në sigurinë e jetës .Ky projekt do të ndërgjegjësojë këtë target grup për të planifikuar dhe inicuar aktivitete të ndryshme si Grupe volejbolli, basketbolli dhe bashkia do të alokojë zëra në buxhet që do të mbulojnë aktivitetet sportive të të gjithë të rinjve duke këmbëngulur për grupe të gjinive të ndryshme. Dhe kemi bindjen se 50% e vajzave që ndajnë këtë mjedis të përbashkët do të përfitojnë direkt nga veprimtaritë të planifikuara që do të zhvillohen aty. Në fushatën sensibilizuese kundër fenomeneve negative si konfliktet, përdorimi I lëndëve narkotike, rriskimi për trafikim njerëzor gratë dhe vajzat përfituese direkt do të jenë pjesmarrëse në çdo aktivitet për këtë qëllim.

 b) Transparenca gjatë zbatimit.

Çdo fazë e projektit do të jetë në transparencë të plotë për komunitetin duke përdor të gjitha format e informacionit, median lokale, faqen e Webit dhe gjithashtu takime direkte me grupet e interesit. Drejtorite e shkollave dhe komuniteti i nxënësve dhe mesuesve janë përfshirë në dizenjimin e projektit si dhe do të jenë të pranishëm në zbatimin e projektit, qoftë dhe në proçesin e monitorimit dhe në proçesin e mirëmbajtjes, ato do të jenë partner i rëndësishëm i bashkisë dhe do të mbështesin me plan veprimi konkret. Mjedisi sportiv do të shfrytëzohet jo vetëm për aktivitete sportive në mes shkollash, por edhe në kryerjen e shumë temave të proçesit të edukimit fizik përfshirë në korrikulën mësimore, për shkollat që nuk kanë palestra. Gjithashtu duhet të theksojmë që ky mjedis do të jetë i aksesueshëm për aktivitete nga grupe të tjera jashtë shkollave, si grupi i futbollit (Shoqata e të verbërve), grupi i të rinjve Egjyptian & Rom(Shoqata Shpresë për të Varfërit) si dhe aktivitete të tjera të planifikuara nga Parlamenti Rinor, Durres

 Plani i montorimit dhe i vlerësimit :

Cdo faze e projektit është një obejektiv specifik në vetvete, dhe realizimi në rastin tonë është i matshëm dukshëm fizikisht si: muri rrethues, ndriçimi dhe mjedisi i gjelbër dhe sportiv ku do të monitorohet hap pas hapi nga specialistë të Bashkisë Durres me vizita ne vend. Ndërsa pjesa ndërgjegjësuese e projektit për mirëmbajtjen dhe kundër fenomeneve negative të shfaqura në komunitetin e nxënësve dhe stafeve pedagogjike që ndajnë të njëjtin mjedis do të matet me pyetësor dhe intervista direkte me përfituesit. Gjithë proçesi do të monitorohet nga drejtoria e Programim Zhvillimit si dhe do të rapotohet periodikisht tek donatori, këshilli bashkiak si dhe departamentet e tjera të bashkisë. Kjo drejtori do të mbaje lidhje të ngushta për monitorimin e procesit me faktorët formal si: Policia e Rendit/Antidroga/Antitrafikimi/Shëndeti Parësor/Drejtoria Arsimore, dhe faktorët informal: vetë komuniteti nxënës e mësues, rojet e portave, prindër. Duke u bazuar në të dhënat e një krahasimi vlerësues mbështetur në raporte dhe statistika zyrtare lidhur me numrin e fenomeneve negative në këtë mjedis, pas përfundimit të projektit.

Ne fund stafi i menaxhimit te projektit do te plotesoje rreth 50 pyetsor mbi kenaqesine e komunitetit per projektin e zbatuar me perfituesit.Raporti i te dhenave te pytesireve do te pasqyrohet ne raportin nerrativ per donatorin.

 Qëndrueshmëria e projektit :

 Ky projekt do të ketë impakt të drejtpërdrejte në përmirësimin e infratrukturës sociale dhe do të përmirësojë imazhin e shërbimit të bashkisë ndaj komunitetit për rritjen e cilësisë së jetës. Bashkia Durres në bashkëpunim me grupet e interesit do të marrë të gjitha masat për qëndrueshmërinë dhe funksionimin real dhe të ndjeshëm në komunitet të projektit me një plan veprimi të detajuar:

 1.Departamenti i Shërbimeve Publike do të ngarkohet për mirëmbajtjen fizike të murit rrethues, ndriçimit, mjedisit të gjelbër dhe atij sportiv. Kjo drejtori do të propozojë shifrat për zërat e buxhetit që mbulojnë mirëmbajtjen e murit rrethues, ndriçimit, gjelbërimit dhe ambjentit sportiv.

 2.Drejtoria e Arsim Kulturës,Turizmit dhe Sportit do të jetë përgjegjëse për hartimin e planeve të aktiviteteve sportive në bashkëpunim me shkollat përkatëse dhe do të kujdeset për organizimin e tyre. Gjithashtu kjo drejtori do të jetë lider në kordinimin e punës midis Drejtorisë Rajonale të Arsimit, Drejtorinë Rajonale të Policisë, Drejtorinë Rajonale të Shëndetit Parësor si dhe NGO-të për organizimin e vazhdueshëm të fushatave sensibilizuese kundër duhanit, drogave, trafikimit njerëzor, konflikteve dhe sherreve banale midis djemve dhe vajzave të shkallave përfituese nga ky projekt.

 3.Drejtoria e Shërbimit Social do të jetë përgjegjëse për hartimin dhe kordinimin e aktiviteteve në bashkëpunim me shoqatën e të verbërve dhe atë Shpresë për të Varfërit, Romët e Veriut etj. Kjo drejtori 10 do të asistoje me ndihmë konkrete për inkurajimin dhe përfshirjen e tyre në aktivitete të planifikuara dhe organizuara në këto mjedise.

 5.Drejtoria e Financës do të planifikojë zëra në buxhet që të mbulojnë gjithë veprimtaritë me karakter masiv, propozuar nga drejtoritë përgjegjëse.

6.Drejtoria e Programin Zhvillimit do të monitorojë proçesin dhe do të përgatisë raporte për eprorët. Gjithashtu kjo drejtori do informojë komunitetin për çdo aktivitet këtu duke përdor të gjitha format: Web, FB si dhe median lokale.